Dưa trên tình hình hiện tại vào ngày 9/3/2026, cuộc chiến giữa Hoa Kỳ-Israel và Iran đã bước sang ngày thứ 10 (bắt đầu từ 28/2/2026), với Hoa Kỳ-Israel thực hiện các cuộc không kích mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng quân sự, hạt nhân và dầu mỏ của Iran, dẫn đến cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Iran phản công bằng tên lửa và drone nhắm vào Israel, các căn cứ Hoa Kỳ ở Vùng Vịnh, và cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước như UAE và Saudi Arabia. Eo biển Hormuz bị Iran tuyên bố đóng cửa, dẫn đến gián đoạn vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, tăng giá dầu và chi phí hậu cần, vận chuyển. Nga và Trung Quốc chỉ phản ứng ngoại giao (lên án Hoa Kỳ-Israel và kêu gọi đối thoại), nhưng không cung cấp hỗ trợ quân sự hoặc kinh tế trực tiếp cho Iran, do ưu tiên lợi ích chiến lược riêng và tránh rủi ro đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ. Dưới đây là một số phân tích về ảnh hưởng đến chính trị, kinh tế và tài chính Việt Nam, dựa trên dữ liệu hiện tại và dự báo từ mộ số nguồn uy tín.
1. Ảnh hưởng Kinh tế
Cuộc chiến làm gián đoạn xuất khẩu dầu từ Iran, Iraq, Saudi Arabia và các nước Vùng Vịnh qua Eo biển Hormuz (chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu), dẫn đến giá dầu Brent tăng vọt từ mức khoảng 70 USD/thùng trước chiến tranh lên 80-90 USD/thùng (tăng 25-30%). Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam – một quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng (nhập khẩu hơn 1% GDP trị giá năng lượng, dù có khả năng tự sản xuất dầu thô và khí đốt).
- Tăng giá dầu và chi phí năng lượng: Việt Nam phụ thuộc vào nhập khẩu dầu tinh chế (khoảng 70% nhu cầu), nên giá xăng dầu trong nước có thể tăng 10-20% trong ngắn hạn, đẩy lạm phát từ mức 2,5% lên khoảng 4% (con số chính thức từ nhà nước). Các ngành sản xuất (như dệt may, điện tử) và nông nghiệp (phân bón, máy móc) sẽ chịu chi phí cao hơn, giảm lợi nhuận.
- Tăng chi phí vận chuyển và logistics: Eo biển Hormuz bị nghẽn khiến tuyến đường biển từ Việt Nam đến Hoa Kỳ và EU (chiếm 50% xuất khẩu) phải đi vòng (qua Ấn Độ Dương hoặc khác), tăng chi phí vận chuyển ít nhất 20-30%. Xuất khẩu của Việt Nam (điện thoại, dệt may, thủy sản) có thể giảm nhẹ nếu xung đột ngắn hạn, hoặc giảm đáng kể nếu kéo dài trên 6 tháng. Tuy nhiên, tác động tổng thể khiêm tốn vì xuất khẩu sang Trung Đông chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch.
- Dự báo GDP: Nếu xung đột ngắn (1-3 tháng), GDP Việt Nam giảm nhẹ (dưới 1%), tuy nhiên nếu kéo dài, sẽ suy giảm nhiều hơn so với ước tính ban đầu (mục tiêu tăng trưởng 6-7% năm 2026 sẽ không đạt). Việt Nam có thể hưởng lợi gián tiếp nếu chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển khỏi Trung Đông và Trung Quốc, tăng đầu tư FDI vào Việt Nam như một "cảng an toàn".
2. Ảnh hưởng Tài chính
- Lạm phát và lãi suất: Tăng giá dầu sẽ làm lạm phát tăng, buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có thể nâng lãi suất cơ bản để kiểm soát (từ 4,5% lên 5-5,5%). Điều này làm tăng chi phí vay vốn cho doanh nghiệp và hộ gia đình, giảm đầu tư.
- Thị trường chứng khoán và tỷ giá: VN-Index có thể biến động mạnh do tâm lý nhà đầu tư lo ngại rủi ro toàn cầu, nhưng tác động hạn chế vì Việt Nam không trực tiếp liên quan. Tỷ giá USD/VND có thể tăng nhẹ (từ 24.500 lên 26.000 VND/USD) do nhu cầu USD cao hơn cho nhập khẩu năng lượng. Dự trữ ngoại hối Việt Nam (khoảng 82 tỷ USD) đủ để ổn định.
- Ngân sách nhà nước: Thuế từ dầu khí giảm nếu sản xuất nội địa bị ảnh hưởng gián tiếp, nhưng chi tiêu cho trợ cấp năng lượng (xăng dầu) tăng, tạo áp lực ngân sách.
3. Ảnh hưởng Chính trị
- Nhận thức về sức mạnh quân sự: Cuộc chiến chứng minh sức mạnh vượt trội của Hoa Kỳ-Israel (hàng nghìn mục tiêu bị phá hủy chỉ trong tuần đầu, bao gồm cơ sở hạt nhân và dầu mỏ của Iran). Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) có thể lo ngại khi thấy Iran (quân đội mạnh về tên lửa, drone) bị "phá hủy nhanh chóng". Việt Nam và Iran có dân số tương đương (Việt Nam ~100 triệu, Iran ~89 triệu), nhưng sức mạnh quân sự Iran vượt trội hơn ở một số lĩnh vực: Iran có 587.000 quân thường trực, 1.300 xe tăng, hàng nghìn tên lửa đạn đạo; Việt Nam có 482.000 quân thường trực, 1.800 xe tăng, nhưng thiếu tên lửa tầm xa. Theo chỉ số Global Firepower 2026, Iran xếp hạng cao hơn Việt Nam về sức mạnh tổng thể (Iran xếp ~14, Việt Nam ~22). Tuy nhiên, Việt Nam không thuộc "trục độc tài" Nga-Trung-Iran-Bắc Triều Tiên, mà duy trì quan hệ cân bằng, đặc biệt thân thiện với Hoa Kỳ (nâng cấp quan hệ đối tác toàn diện năm 2023). Lãnh đạo CSVN có thể củng cố chính sách "ngoại giao cây tre" – linh hoạt, tránh đối đầu.
- Bất lực của Nga-Trung: Việc Nga-Trung không hỗ trợ Iran (chỉ ngoại giao) có thể làm lãnh đạo Việt Nam đánh giá lại sự phụ thuộc vào hai nước này. Việt Nam phụ thuộc Nga về vũ khí (80% thiết bị quân sự) và Trung Quốc về thương mại (30% nhập khẩu), nhưng cuộc chiến tại Iran và Ukraina cho thấy họ không phải là "lá chắn đáng tin cậy" trước công nghệ quân sự của Hoa Kỳ. Điều này có thể thúc đẩy Việt Nam đa dạng hóa đối tác, tăng hợp tác quân sự với Hoa Kỳ, Nhật, Ấn Độ.
Tóm lại, ảnh hưởng đến Việt Nam chủ yếu là kinh tế trong ngắn hạn, với rủi ro chính từ giá dầu và logistics. Chính trị có thể dẫn đến điều chỉnh chiến lược, nhưng chưa tạo bất ổn lớn do vị trí địa chính trị «trung lập». Nếu xung đột kéo dài, Việt Nam cần theo dõi chặt chẽ để điều chỉnh chính sách năng lượng và ngoại giao, cần cắt đứt mọi liên hệ với trục độc tài, để thoát trung./.
