Nguyễn Trường Phong Các chiến lược "Chiến tranh vùng xám" (Gray-zone Warfare) và Sức mạnh mềm (Soft Power) của Trung Quốc cấu thành một hệ thống tác chiến phi quân sự đa tầng, kết hợp giữa đe dọa ẩn tàng, thao túng tài chính, kiềm chế công nghệ và chiến tranh thông tin. Sự kiện Chủ tịch Tập Cận Bình thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Washington (23–25/09/2026) không làm dừng lại các chiến lược này, mà đóng vai trò như một vỏ bọc ngoại giao nhằm xoa dịu căng thẳng mặt nổi, quản trị rủi ro va chạm trực tiếp với Mỹ, trong khi các hoạt động ngầm vẫn tiếp tục được triển khai. Ma trận chiến lược vùng xám của Trung Quốc được nhận diện và phân tích qua các trụ cột sau: 1. Mạng lưới Gián điệp, Khống chế Kiều bào & Đàn áp Xuyên quốc gia Vũ khí hóa cộng đồng Hoa kiều: Thông qua Ban Công tác Mặt trận Thống nhất (UFWD) và các Hội đoàn kiều bào, Bắc Kinh sử dụng chính sách "vừa dụ dỗ vừa đe dọa" (về thân nhân tại đại lục, tài sản hoặc cơ hội kinh doanh) để biến một bộ phận kiều bào hoặc trí thức gốc Hoa thành mắt xích thu thập tin tức, chuyển giao công nghệ hoặc gây ảnh hưởng chính trị tại nước sở tại. Tình báo Mạng & Gián điệp Công nghiệp: Các chiến dịch tấn công mạng kinh điển (như Volt Typhoon, Salt Typhoon) nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng thiết yếu (lưới điện, viễn thông, cảng biển) và các nhà thầu quốc phòng Hoa Kỳ để lấy cắp bản thiết kế vũ khí tiên tiến, công nghệ bán dẫn và dữ liệu quân sự. Đàn áp Xuyên quốc gia (Transnational Repression): Vận hành các "đồn cảnh sát hải ngoại" bất hợp pháp, sử dụng chiến dịch "Lưới trời" (Skynet) và "Săn cáo" (Fox Hunt) để theo dõi, đe dọa, bắt bớ hoặc ép buộc những người bất đồng chính kiến, người Duy Ngô Nhĩ, Tây Tạng và Pháp Luân Công ở nước ngoài phải im lặng. 2. Vũ khí hóa Kinh tế & Lách các Hạn chế Công nghệ Độc quyền và khống chế Đất hiếm: Trung Quốc nắm giữ hơn 70% sản lượng khai thác và 90% năng lực tinh chế đất hiếm cũng như các khoáng sản chiến lược (Gallium, Germanium, Antimony). Bắc Kinh thường xuyên sử dụng công cụ hạn chế xuất khẩu như một đòn nắn gân kinh tế đối với Mỹ, Nhật Bản và Châu Âu khi xảy ra va chạm địa chính trị. Lách trần kiểm soát xuất khẩu (Export Controls): Nhằm vượt qua các lệnh trừng phạt bán dẫn và thiết bị chế tạo chip của Mỹ, Bắc Kinh thiết lập mạng lưới công ty vỏ bọc (shell companies) tại các quốc gia trung gian (Đông Nam Á, Trung Đông, Trung Á) để mua gom thiết bị; đồng thời đẩy mạnh thu gom nhân tài và chuyển giao công nghệ "chui". Chiến lược "Xâm nhập đa tầng": Kết hợp giữa thâu tóm chuỗi cung ứng, đầu tư vào hạ tầng viễn thông/năng lượng toàn cầu và đe dọa trừng phạt kinh tế ngược lại các tập đoàn đa quốc gia muốn tuân thủ quy định của Mỹ. 3. Thao túng Định chế Quốc tế & Chiến tranh Pháp lý (Lawfare) Mua chuộc và Tạo ảnh hưởng tại LHQ: Trung Quốc đẩy mạnh đưa người vào vị trí lãnh đạo hoặc gia tăng tài trợ cho các tổ chức quốc tế (ITU, FAO, UNIDO, ICAO) nhằm thay đổi các tiêu chuẩn kỹ thuật toàn cầu theo hướng có lợi cho mình, đồng thời xóa bỏ các nghị trình điều tra vi phạm nhân quyền. Sử dụng Ngoại giao Ngân sách: Đối với các quốc gia đang phát triển tại Nam Bán cầu (Global South), Bắc Kinh sử dụng hỗ trợ tài chính, xóa nợ chọn lọc hoặc đe dọa cắt viện trợ để mua phiếu bầu tại Đại hội đồng LHQ, ngăn chặn các tuyên bố chỉ trích hành vi của Trung Quốc ở Biển Đông hay Tân Cương. 4. "Bẫy nợ", Cảng biển & Dự án Vành đai và Con đường (BRI) Quân sự hóa các Hạ tầng Dân sự: Thông qua BRI, Trung Quốc tài trợ và xây dựng hàng loạt cảng nước sâu chiến lược (như Hambantota ở Sri Lanka, Gwadar ở Pakistan, Ream ở Campuchia, Doraleh ở Djibouti). Chuyển đổi công năng: Khi các quốc gia chủ nhà rơi vào bẫy nợ hoặc kiệt quệ tài chính, Bắc Kinh đàm phán gạt nợ để lấy quyền khai thác dài hạn (99 năm), từ đó từng bước biến các cảng thương mại thành căn cứ hậu cần quân sự ngầm hoặc điểm tựa cho Hải quân Trung Quốc hiện diện thường trực trên các tuyến hàng hải chiến lược. 5. Quân sự hóa Biển Đông & Củng cố Thực địa Quân sự hóa Hoàng Sa và Trường Sa: Dù từng cam kết không quân sự hóa các đảo nhân tạo, Trung Quốc đã hoàn thiện việc biến các đá/đảo chiếm đóng bất hợp pháp (như Chữ Thập, Subi, Vành Khăn, Phú Lâm) thành các căn cứ quân sự kiên cố với hệ thống radar tầm xa, tên lửa phòng không (HQ-9), tên lửa hành trình chống hạm (YJ-12) và đường băng cho máy bay chiến đấu. Chiến thuật "Bầy đàn" & Vùng xám trên biển: Đẩy hàng trăm tàu Hải cảnh và "Lực lượng Dân quân biển" (Maritime Militia) xuống tranh chấp, thường xuyên quấy nhiễu, đâm va, phun vòi rồng vào tàu cá và tàu công vụ của các nước ven biển (như Việt Nam, Philippines), cản trở hoạt động thăm dò dầu khí hợp pháp trong vùng Đặc quyền Kinh tế (EEZ) của các quốc gia này. Ý nghĩa trong bối cảnh Thượng đỉnh Mỹ – Trung Khi Chủ tịch Tập Cận Bình đàm phán với Tổng thống Donald Trump tại Washington, ngoại giao thượng đỉnh đóng vai trò là mặt tiền quản trị ổn định bề nổi. Cả hai cường quốc đều muốn tránh một cuộc xung đột quân sự bùng nổ ngoài tầm kiểm soát. Tuy nhiên, đối với Bắc Kinh, chiến lược "Vùng xám" chính là công cụ hiệu quả nhất: nó cho phép Trung Quốc tiếp tục gặm nhấm lợi ích chiến lược, thay đổi trạng thái nguyên trạng (status quo) trên thực địa mà không chạm đến ngưỡng phải phát động một cuộc chiến tranh toàn diện với Mỹ. Các biện pháp đấu tranh pháp lý, tình báo, kiềm chế kinh tế và thao túng không gian mạng vẫn sẽ là phương thức tác chiến chủ đạo của Trung Quốc trong dài hạn./.

Thành Nguyễn Ngày 16 tháng 9 năm 2026, Trung Quốc chính thức đưa vào vận hành kênh đào Bình Lục ở Quảng Tây dài 134km nối hệ thống sông Tây Giang với vịnh Bắc Bộ, cho phép tàu 5.000 tấn đi thẳng từ nội địa ra biển qua cảng Khâm Châu. Truyền thông chính thống Bắc Kinh gọi đây là công trình thế kỷ, các báo phương Tây đưa tin cẩn trọng, còn ở Việt Nam đa số người đọc chỉ lướt qua như một bản tin hạ tầng khu vực. Kênh Bình Lục thật sự có ý nghĩa chiến lược gì với Trung Quốc? Sau ngày khánh thành, nó mở ra những triển vọng nào? Và với Việt Nam, con kênh chảy ra biển cách Móng Cái chỉ hơn 70 hải lý (khoảng hơn 135km) này để lại tác động ra sao, cả mặt lợi lẫn mặt hại? Trước hết cần đặt con kênh vào đúng chỗ của nó trên bàn cờ chiến lược mà người Trung Quốc đã tính toán từ rất lâu rồi. Trung Quốc là nền kinh tế thứ hai thế giới với đường bờ biển dài gần mười lăm nghìn cây số, không thiếu cảng, không thiếu đường ra biển. Vậy vì sao Bắc Kinh vẫn quyết định đào một con kênh mất năm năm, tiêu tốn khoảng 72,7 tỷ nhân dân tệ, tương đương hơn 10 tỷ đô la Mỹ chỉ để rút ngắn thêm 560 km đường thủy nội địa. Câu trả lời không nằm ở bản thân con kênh, mà ở vị trí của nó trong một chuỗi tính toán kéo dài hai thập kỷ, kể từ khi Hồ Cẩm Đào lần đầu nhắc đến thế lưỡng nan Malacca năm 2003. Ba tầng ý nghĩa chồng lên nhau Tầng thứ nhất là kinh tế nội địa. Vân Nam, Quý Châu, Trùng Khánh và Quảng Tây là bốn tỉnh nội địa Tây Nam Trung Quốc, hàng hóa của họ trước nay muốn xuất khẩu phải đi vòng lên hệ thống sông Trường Giang rồi mới về Thượng Hải, một hành trình xa và tốn kém. Bình Lục làm đảo ngược cục diện địa lý đó. Từ nay, hàng từ Trùng Khánh có thể theo hệ thống sông Tây Giang xuôi xuống Bình Lục, ra thẳng vịnh Bắc Bộ, giảm 18% đến 30% chi phí logistics, tiết kiệm hơn 700 triệu đô la mỗi năm. Nếu ví miền Đông Trung Quốc là mặt tiền đã giàu có bao lâu nay, thì Bình Lục là cửa sau vừa được mở ra cho miền Tây Nam vốn nghèo, một cửa sau mà Bắc Kinh phải mở bằng được để làm dịu sức căng phát triển vùng, thứ sức căng đã tích tụ đủ lâu để trở thành vấn đề chính trị nội bộ. Trước khi nói tiếp, mình muốn dừng lại giải thích khái niệm chuỗi đảo thứ nhất là khái niệm sẽ nhắc đến và sáng tỏ ý nghĩa chiến lược về mặt hàng hải ở phần sau. Đây là chìa khoá để hiểu mọi tính toán hạ tầng ven biển của Bắc Kinh, và cũng là khái niệm mà nhiều người đọc chỉ nghe qua chứ chưa hình dung rõ. Trong Chiến tranh Lạnh, John Foster Dulles, ngoại trưởng Mỹ dưới thời Eisenhower, đưa ra khái niệm này để chỉ vòng cung đảo chạy từ quần đảo Kuril ở phía Bắc, xuống quần đảo Nhật Bản, Ryukyu, Đài Loan, Bắc Philippines, rồi kết thúc ở Borneo, tạo thành một bức tường tự nhiên chắn ngang mặt biển của Trung Quốc và Nga trước khi họ vươn ra Thái Bình Dương. Mỹ biến bức tường địa lý đó thành hệ thống căn cứ, đồng minh và tuyến giám sát hàng hải, khiến hải quân Trung Quốc muốn ra biển lớn phải chui qua vài khe hở hẹp như eo Miyako giữa Nhật và Đài Loan, hoặc eo Bashi giữa Đài Loan và Philippines, những khe mà tàu ngầm Mỹ có thể canh chừng suốt ngày đêm. Nếu ví Trung Quốc là một con hổ trong sân, chuỗi đảo thứ nhất là hàng rào lưới thép quanh sân, mắt lưới đủ dày để hổ nhìn thấy bên ngoài mà không chui qua được. Muốn trở thành cường quốc hải dương thực sự, Trung Quốc phải phá được hàng rào đó, hoặc ít nhất phải làm cho nó lỏng ra, và đây là lý do vì sao mỗi động tác hạ tầng ven biển của Bắc Kinh, kể cả một con kênh nội địa như Bình Lục, đều mang ý nghĩa vượt xa con số kinh tế đơn thuần đó là lý do ta cần quan tâm tới ý nghĩa của tầng tiếp theo. Tầng thứ hai là chiến lược hàng hải. Đây là tầng mà truyền thông chính thống Bắc Kinh không nói ra nhưng ai cũng hiểu. Từ hơn hai thập kỷ nay, thương mại đường biển của Trung Quốc dồn phần lớn qua một dải cảng bờ Đông từ Thượng Hải, Ninh Ba xuống Thâm Quyến, Quảng Châu, và mọi con tàu ra vào đều phải len qua các eo trong chuỗi đảo thứ nhất như Bashi, Miyako, Đài Loan, những nơi mà một liên minh Mỹ, Nhật, Đài Loan, Philippines có thể siết lại trong vài ngày. Bình Lục không phá được cái chuỗi đảo đó, nhưng nó tạo ra một cửa sau. Khi một phần luồng hàng nội địa và luồng thương mại với ASEAN đi thẳng từ Vân Nam, Quý Châu, Trùng Khánh, Quảng Tây ra vịnh Bắc Bộ mà không phải vòng theo Trường Giang xuống Thượng Hải hay theo Châu Giang ra Quảng Châu nữa, cấu trúc chịu tải của toàn hệ thống thương mại được phân tán. Trong một kịch bản xung đột Đài Loan hay bao vây bờ Đông, cửa sau này là đường sống cho cả một nửa lãnh thổ phía Nam. Nói cách khác, đây không phải là bước bung ra khỏi chuỗi đảo thứ nhất, mà là bước chịu đựng được thế bị ép trong chuỗi đảo, một sự khác biệt tinh vi nhưng cực kỳ quan trọng. Cửa sau này nối trực tiếp vào một khối ASEAN đang trở thành đối tác thương mại lớn nhất của Trung Quốc, rút ngắn thời gian và chi phí hậu cần đồng thời giảm sự phụ thuộc vào cụm cảng bờ Đông vốn dễ bị phong tỏa hơn. Cửa sau ấy có thể giống như Malacca nội địa của Trung Quốc. Bắc Kinh mới có thể áp thuế ưu đãi, cắm khu thương mại tự do Trung Quốc và ASEAN, dồn hạ tầng vào một điểm mà không phải thương lượng với ai. Đây là mô hình vương quốc Malacca thế kỷ mười lăm, nơi Sultan dùng khung thể chế để kéo thương nhân về biến nó thành trung tâm hàng hải quốc tế. Tầng thứ ba, và có lẽ là tầng quan trọng nhất về dài hạn, là sự tái định hướng trọng tâm địa kinh tế. Trong suốt bốn thập kỷ cải cách, trọng tâm kinh tế Trung Quốc đặt ở duyên hải phía Đông, hướng ra Thái Bình Dương, làm ăn với Mỹ, Nhật, Hàn. Nhưng khi cạnh tranh với Mỹ trở thành chuyện dài hạn và không thể đảo ngược, Bắc Kinh phải tìm hướng khác, và hướng đó là ASEAN. Thương mại Trung Quốc và ASEAN đã đạt 4,34 nghìn tỷ nhân dân tệ, tương đương khoảng 610 tỷ đô la Mỹ, chỉ trong nửa đầu năm 2026, vượt xa thương mại của Trung Quốc với Mỹ và với Liên minh châu Âu. Bình Lục là mảnh ghép về hạ tầng vật lý biến quan hệ thương mại đó thành thứ khoá cứng bằng cầu cảng và âu tàu, không thể tháo dỡ dễ dàng như một hiệp định. Cảng Khâm Châu, nơi kênh đổ ra biển, đã tăng thông lượng container từ 2,28 triệu TEU năm 2017 lên 10,06 triệu năm 2025, gấp hơn bốn lần trong tám năm. Với Bình Lục, con số đó sẽ còn nhảy vọt. Triển vọng mở ra sau ngày khánh thành Khi con kênh bắt đầu vận hành, ba dịch chuyển sẽ xảy ra đồng thời và nuôi lẫn nhau. Đầu tiên, vịnh Bắc Bộ, vốn là một vùng biển nửa kín tương đối yên tĩnh, sẽ trở thành trục thương mại năng động bậc nhất Đông Á, thay thế vai trò trung chuyển vốn tập trung ở Hong Kong và Singapore trong nhiều thập kỷ. Kế đến, các tỉnh nội địa Tây Nam Trung Quốc, vốn là nguồn di dân đi làm thuê ở duyên hải, sẽ trở thành trung tâm sản xuất mới, cạnh tranh trực tiếp với các nước ASEAN có chi phí thấp như Việt Nam, Campuchia, Indonesia trong các ngành thâm dụng lao động. Cuối cùng, mạng lưới sáng kiến Vành đai và Con đường trên biển sẽ có một điểm neo mới ở vịnh Bắc Bộ, kết nối sâu vào châu Phi và Trung Đông qua tuyến Ấn Độ Dương. Trong khoảng năm đến bảy năm tới, chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc dịch chuyển dòng vốn logistics quy mô lớn trong khu vực. Các hãng vận tải biển toàn cầu sẽ mở tuyến trực tiếp đến Khâm Châu, các trung tâm phân phối khu vực sẽ được các tập đoàn đa quốc gia đặt tại đây thay vì Singapore, và Bắc Kinh sẽ dùng lợi thế hạ tầng này để đàm phán các hiệp định thương mại có lợi hơn với ASEAN. Đó là kịch bản chính. Nhưng trên nền kịch bản chính, có một lớp ngầm quân sự mà ít ai bàn tới. Cảng Khâm Châu, với năng lực đón tàu năm nghìn tấn từ nội địa, cũng là cảng có thể tiếp nhận và tiếp vận lực lượng hải quân từ chiều sâu chiến lược, không phụ thuộc vào các cảng lộ thiên như Trạm Giang hay Tam Á đang bị vệ tinh Mỹ theo dõi liên tục. Đây là một khả năng răn đe mềm mà Bắc Kinh sẽ không nói ra, nhưng các nhà hoạch định chiến lược Đông Nam Á đều thấy. Việt Nam đứng ở đâu trong bức tranh này Với Việt Nam, tác động của Bình Lục đến từ chính vị trí địa lý oái oăm của con kênh. Nó chảy ra biển ở nơi mà mọi ngả nhìn đều hướng sang Việt Nam. Hàng hóa từ Khâm Châu ra Ấn Độ Dương phải đi ven bờ biển Trung Bộ Việt Nam, các tuyến hàng hải mới đều phải đi qua vùng biển tiếp giáp lãnh hải Việt Nam, và cấu trúc lực lượng trên vịnh Bắc Bộ thay đổi ngay lập tức. Mặt lợi và mặt hại đan xen vào nhau, không thể tách ra rõ ràng. Ở mặt tích cực, cơ hội lớn nhất là Việt Nam có thể ăn theo hạ tầng thương mại vừa được nâng cấp toàn diện quanh mình. Doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu sang các tỉnh nội địa Tây Nam Trung Quốc, một thị trường hơn hai trăm triệu dân trước nay khó tiếp cận, giờ có thể đi qua Khâm Châu với chi phí thấp hơn nhiều so với đường bộ qua Lạng Sơn hay Móng Cái. Nông sản, thủy sản, hàng tiêu dùng Việt có cơ hội thâm nhập sâu vào một thị trường lớn nhất khu vực. Áp lực cạnh tranh cũng buộc Việt Nam phải nâng cấp Hải Phòng, Cái Mép, Vân Phong, thoát khỏi tình trạng cảng manh mún, kém hiệu quả kéo dài nhiều thập kỷ. Trong khoa học phức hợp có một nguyên lý do Ilya Prigogine phát biểu, gọi là trật tự qua nhiễu loạn, nói rằng một hệ ở xa điểm cân bằng khi chịu áp lực đủ mạnh sẽ tự tổ chức lên một cấu hình phức tạp hơn thay vì sụp đổ, và Bình Lục có thể chính là áp lực đó cho ngành logistics Việt Nam. Nhưng ở mặt tiêu cực, tấm gương của cùng con kênh phản chiếu một hình ảnh khác. Cảng Hải Phòng và Cái Mép hiện đang giữ vai trò trung chuyển hàng cho các tỉnh Nam Trung Quốc và một phần Bắc Lào, mỗi năm mang lại doanh thu hàng tỷ đô la. Khi Khâm Châu nổi lên, phần lớn dòng hàng trung chuyển đó sẽ mất, không phải vì chất lượng cảng Việt Nam kém, mà vì logic địa lý đã thay đổi. Đây là mất mát cấu trúc, không thể bù bằng cách hạ giá dịch vụ hay quảng bá thêm. Nghiêm trọng hơn về dài hạn là năng lực hiện diện quân sự của Trung Quốc trên vịnh Bắc Bộ tăng lên một bậc. Trước đây, để triển khai lực lượng ra vịnh Bắc Bộ, Bắc Kinh phải điều từ Trạm Giang xuống, một hành trình mất thời gian và dễ bị phát hiện. Từ nay, họ có thể tiếp vận từ chiều sâu Quảng Tây qua Bình Lục ra Khâm Châu trong vòng vài chục giờ. Vịnh Bắc Bộ, dù đã được phân định ranh giới rõ ràng theo hiệp định 2000, sẽ chịu áp lực chính trị hàng ngày nặng hơn nhiều so với hai mươi năm qua. Cuối cùng, và có lẽ đáng lo hơn cả, là vị thế thương mại của Việt Nam với ASEAN có nguy cơ bị làm mờ. Trước Bình Lục, Việt Nam là cửa ngõ tự nhiên của Trung Quốc vào Đông Nam Á. Sau Bình Lục, Trung Quốc có cửa riêng của mình. Nhìn theo nguyên lý âm dương, trong họa có phúc, trong phúc có họa. Áp lực từ Bình Lục không phải là án tử cho ngành logistics và vị thế địa kinh tế Việt Nam, nhưng nó là tiếng chuông cảnh báo buộc Việt Nam phải trưởng thành nhanh hơn. Nếu tận dụng được, đây là cú hích để Việt Nam nhảy lên đẳng cấp trung chuyển khu vực với cảng nước sâu Cái Mép và Vân Phong, tận dụng vị trí trung tâm ASEAN mà không nước nào có được. Nếu bỏ lỡ, Việt Nam sẽ dần bị đẩy về vai trò sân sau nhân công giá rẻ trong một trật tự khu vực do hạ tầng Trung Quốc định hình. Bình Lục không phải là một con kênh. Nó là van địa chính trị mà Bắc Kinh mất hai mươi năm mới lắp xong, một chiếc van cho phép Trung Quốc thở được khi bị siết ở cổ, xoay trọng tâm từ hướng Đông đối đầu Mỹ sang hướng Nam ôm chặt ASEAN, và biến hạ tầng vật lý thành thứ khoá cứng cho một trật tự khu vực mới. Với Việt Nam, chiếc van đó nằm ngay bên hông, thổi vào cùng một luồng gió cơ hội và hiểm hoạ. Theo thông tin chính thức chuyến tàu đầu tiên đi qua kênh Bình Lục sẽ ra vịnh Bắc Bộ và đến Cần Thơ. Trong tường lai hàng Trung Quốc đặt qua mạng thì thời gian giao hàng còn nhanh hơn trong nước. Đây là nhân tố cạnh tranh rất lớn và điều này sẽ đe doạ sản xuất nội địa và ngành logistic của Việt Nam nếu chúng ta không làm tốt, đủ nhanh bằng họ. Thế giới đang thay đổi rất nhanh, mọi thứ đang được tái cấu trúc ở cấp độ toàn cầu. Hãy sẵn sàng cho một thế giới mới không chắc đã yên bình./.

Trung Sỹ   Khi Vladimir Putin phát động "chiến dịch quân sự đặc biệt" vào rạng sáng 24/2/2022, Điện Kremlin tin rằng đây sẽ là một chiến thắng chớp nhoáng về quân sự và một cuộc mặc cả lại trật tự an ninh châu Âu. Hơn 4 năm sau, chiến thắng đó không đến. Thay vào đó, điều rõ ràng nhất là một thất bại mang tính hệ thống của nền ngoại giao Nga - thất bại do chính cuộc xâm lược gây ra, và cái giá phải trả không chỉ ở châu Âu, mà trên toàn cầu. 1. Từ cường quốc trên thế giới chuyển sang quốc gia bị lên án Trước 2022, Nga vẫn là thành viên thường trực Hội đồng Bảo an, là đối tác không thể thiếu của Đức, Pháp trong vấn đề năng lượng và là một cường quốc được nể trọng. Cuộc xâm lược đã phá sập toàn bộ vốn liếng đó. Ukraine lập tức cắt đứt quan hệ ngoại giao với Nga. Tại Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, 141 quốc gia bỏ phiếu yêu cầu Nga rút quân. Tại Hội đồng Bảo an, chỉ một mình Nga phải phủ quyết nghị quyết lên án hành vi xâm lược của chính mình. Hậu quả là chuỗi cô lập chưa từng có: • Bị khai trừ khỏi Hội đồng Châu Âu sau 26 năm là thành viên. • Bị đình chỉ tư cách thành viên Hội đồng Nhân quyền LHQ. • Tòa Hình sự Quốc tế (ICC) phát lệnh bắt giữ Tổng thống Putin, khiến nguyên thủ một cường quốc hạt nhân không thể đặt chân tới hơn 120 quốc gia. • Bị loại khỏi SWIFT, bị áp hơn 15.000 lệnh trừng phạt, trở thành quốc gia bị trừng phạt nhiều nhất thế giới. Lần đầu tiên kể từ sau Chiến tranh Lạnh, ngoại giao Nga phải hoạt động trong tình trạng nguyên thủ bị coi là tội phạm bị truy nã. 2. Thất bại chiến lược lớn nhất: NATO còn lớn hơn Mục tiêu ngoại giao tối thượng của Moscow khi gây sức ép cuối 2021 là ngăn NATO mở rộng và đẩy NATO lùi về biên giới năm 1997. Kết quả đạt được hoàn toàn ngược lại. Cuộc xâm lược đã làm điều mà 30 năm vận động của Washington không làm được: khiến Phần Lan và Thụy Điển - hai quốc gia trung lập lịch sử 200 năm - vội vã gia nhập NATO. Chỉ sau một đêm, biên giới trực tiếp giữa Nga và NATO tăng thêm 1.340 km. Biển Baltic, vốn được Nga coi là ao nhà, nay trở thành hồ của NATO. Đây là một thất bại ngoại giao không thể chối cãi, đến mức chính Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Mỹ cũng phải thừa nhận các mục tiêu chiến lược của Nga đã thất bại. 3. Mất châu Âu, mất luôn đòn bẩy năng lượng Trước chiến tranh, vũ khí ngoại giao mạnh nhất của Nga là khí đốt. 45% khí đốt nhập khẩu của EU đến từ Nga. Berlin, Paris, Rome đều phải nghe điện thoại của Moscow. Sau khi xâm lược, chính Nga đã tự đốt vũ khí này. EU giảm phụ thuộc khí đốt Nga từ 45% xuống còn dưới 10% trong vòng chưa đầy 2 năm. Đường ống Nord Stream, biểu tượng cho 20 năm ngoại giao năng lượng của Putin với nước Đức, bị phá hủy và bị phong tỏa vĩnh viễn. Nga buộc phải bán dầu khí cho Trung Quốc và Ấn Độ với giá chiết khấu 30-35%. Từ một nhà cung cấp có khả năng mặc cả, Nga trở thành người bán hàng tuyệt vọng, phụ thuộc hoàn toàn vào ý chí của Bắc Kinh. Ngoại giao năng lượng từ thế thượng phong đã rơi xuống thế lệ thuộc. 4. Mất Syria, mất Venezuela và đang mất Iran, Cuba - Cái giá toàn cầu Đây là cái giá đắt nhất nhưng ít được nói tới: cuộc chiến Ukraine đã làm sụp đổ toàn bộ mạng lưới đồng minh xa mà Moscow mất 15 năm mới dựng lại được từ sau thời Liên Xô. Nguyên nhân chỉ có một: kiệt quệ và dàn trải. a) Mất Syria - Pháo đài 10 năm sụp trong 10 ngày Năm 2015, Nga can thiệp vào Syria và cứu chế độ Bashar al-Assad. Căn cứ hải quân Tartus và căn cứ không quân Hmeimim trở thành hai tài sản chiến lược duy nhất của Nga ở Địa Trung Hải. Khi sa lầy ở Ukraine, Moscow đã rút phần lớn máy bay chiến đấu, S-400, cố vấn và cả Wagner khỏi Syria để ném vào Donbas. Giới quan sát đã ghi nhận: giữa bối cảnh xung đột ở Ukraine chưa có hồi kết, Moscow cho thấy họ không muốn, hoặc không thể cứu đồng minh của mình ở Damascus. Tháng 12/2024, khi phiến quân tấn công, quân đội Nga tại Syria chỉ còn là cái bóng. Không còn không kích rải thảm như năm 2015. Sự sụp đổ của Assad là một đòn giáng mạnh vào uy tín của Nga và là một thất bại chiến lược, khiến họ mất các căn cứ quan trọng ở Trung Đông. Một quan chức Mỹ nói thẳng: nhiều máy bay Nga đã được rút khỏi Syria để hoạt động ở Ukraine. Nếu không xâm lược Ukraine, Assad đã không sụp đổ. b) Venezuela và Cuba bị bỏ rơi Venezuela và Cuba có ý nghĩa biểu tượng sống còn: đó là bằng chứng Nga có thể hiện diện ngay tại Caribe, cách Florida 90 dặm, như Liên Xô năm 1962. Nhưng sau 2022, Nga không còn khả năng đó. Khi Mỹ gia tăng sức ép tối đa lên Caracas từ cuối 2025, Moscow đã thừa nhận sự bất lực. Các phân tích đều chung kết luận: Nga khó có khả năng can dự trực tiếp bằng biện pháp quân sự, vì khoảng cách địa lý xa, đang bị phân tán nguồn lực ở Ukraine. Nga chỉ còn lại hiện diện trên mặt trận ngoại giao và thông tin. Venezuela từng là nơi Nga cho vay hàng tỷ USD, bán Su-30, S-300. Nay khi Caracas bị phong tỏa, Nga không gửi nổi một tàu chở dầu. Cuba đang trải qua khủng hoảng năng lượng tồi tệ nhất 30 năm, nhưng chính Nga cũng phải cấm xuất khẩu diesel vì nhà máy lọc dầu bị UAV Ukraine tấn công, thì lấy gì cứu Havana? Tình hữu nghị của Cuba từng giúp Nga tiếp cận Nam Bán Cầu, nay chỉ còn là gánh nặng. c) Đang dần mất Iran - Từ đối tác thành chủ nợ Trước chiến tranh, Nga và Iran là đối tác ngang hàng. Sau chiến tranh, Nga phải đi mua Shahed-136 của Iran vì thiếu UAV. Để đổi lấy, Nga phải chuyển giao công nghệ Su-35 và phòng không. Khi Israel tấn công trực diện vào "Trục kháng chiến" của Iran ở Syria và Liban, Nga đã hoàn toàn im lặng. Moscow không dám bắn một phát S-400 nào để bảo vệ đồng minh. Iran nhận ra đồng minh Nga không còn khả năng bảo vệ mình. Từ người bảo trợ an ninh, Nga trở thành khách hàng phụ thuộc vào vũ khí Iran. Kết luận: Đế quốc chết vì dàn trải Logic của sự sụp đổ là một: Đế quốc nào cũng chết vì dàn trải. Liên Xô chết vì Afghanistan. Mỹ suy yếu vì Iraq. Và Nga đang trả giá vì Ukraine. Về mặt lãnh thổ, Nga có thể kiểm soát thêm một phần Donbas. Nhưng về mặt ngoại giao, cái giá là không thể đo đếm được: mất châu Âu, NATO lớn gấp đôi, mất Syria, mất Venezuela, Cuba lung lay và biến Iran từ em út thành chủ nợ. Nếu năm 2022 Putin chọn con đường ngoại giao Minsk, thay vì xe tăng, hôm nay Nga vẫn có Tartus ở Địa Trung Hải, vẫn có dầu Venezuela, vẫn có lá phiếu của Cuba và vẫn là anh cả của Iran. Thay vào đó, vì một cuộc chiến không thắng được ở Ukraine, Moscow đã phải chứng kiến toàn bộ kiến trúc ảnh hưởng toàn cầu 20 năm của mình đổ sập như domino. Đó không phải là đa cực. Đó là tự cô lập. Và đó là thất bại nặng nề nhất của ngoại giao Nga kể từ sự sụp đổ của Liên Xô./.    

Cu Làng Cát +Lúc 8 giờ 37 phút ngày 26-8, các máy đo địa chấn gần biên giới Nepal - Tây Tạng ghi nhận một rung chấn mạnh 4,4 độ. Những dữ liệu đầu tiên khiến người ta nghĩ đến động đất. Ảnh vệ tinh sau đó dẫn các nhà khoa học tới nguyên nhân khác, một phần sông băng rộng khoảng 20ha vừa tách khỏi núi Langtang Lirung. +Khối băng và đá có diện tích tương đương 28 sân bóng, rơi gần 1.200 m xuống đáy thung lũng. Cú va đập tạo ra tín hiệu địa chấn đủ lớn để các thiết bị ghi nhận như một trận động đất. Sườn núi bị cày xới. Băng, đá và tuyết lao xuống sông Lhende Khola, chặn dòng nước và hình thành một con đập tự nhiên. +Nước, bùn, đá tảng và băng nhanh chóng dồn lại phía sau vật cản. Khi con đập vỡ, toàn bộ khối vật chất tràn xuống những thung lũng hẹp của dãy Himalaya. Độ dốc lớn khiến dòng lũ tăng tốc, cuốn thêm sỏi, cây và đất đá. Một số ước tính ban đầu cho rằng dòng vật chất có thể di chuyển hơn 160 km/giờ. +Mười ba phút sau cú sập, lúc 8 giờ 50 phút, trạm quan trắc mực nước tại Syabrubesi thuộc huyện Rasuwa ngừng truyền dữ liệu. Bản ghi cuối cùng của trạm cho thấy nước đang tăng rất nhanh. Đến 9 giờ 05 phút, nhà chức trách Nepal nhận được cảnh báo về trận lũ lớn trên sông Bhote Koshi từ phía Tây Tạng. +Trong khoảng 30 phút, mực nước hệ thống sông Bhote Koshi - Trishuli dâng tới 9 m. Dòng bùn đặc tràn qua các thị trấn biên giới, phá nhà cửa, cầu, đường sá và nhiều công trình thủy điện. Có nơi dòng lũ được mô tả như một bức tường nước và bùn cao khoảng 21 m. +Tính đến ngày 28-8, Reuters dẫn số liệu cho biết ít nhất 586 người đã thiệt mạng tại Nepal và Tây Tạng; hơn 2.400 người còn mất tích. Trên 90.000 người chịu ảnh hưởng trực tiếp. Các đội cứu hộ nhiều lần phải ngừng tìm kiếm vì những hồ nước mới hình thành sau lũ tiếp tục dâng và có nguy cơ vỡ bờ. +Ảnh vệ tinh cho thấy tuyết tan mạnh trong 24 giờ trước thảm họa, dù khu vực không ghi nhận lượng mưa đủ lớn để giải thích quy mô dòng lũ. Các nhà khoa học đang xem xét tác động của nhiệt độ tăng đối với lớp băng vĩnh cửu. Lớp băng này từng hoạt động như chất kết dính, giữ đá và sông băng trên những sườn núi rất dốc. +Nepal đã mất gần một phần ba lượng băng trên núi trong hơn 30 năm. Nghiên cứu công bố trên Nature cho thấy các sông băng toàn cầu mất trung bình 273 tỷ tấn băng mỗi năm trong giai đoạn 2000–2023. Tổng lượng băng biến mất tương đương khoảng 5% thể tích sông băng của hành tinh. +Tại Langtang Lirung, chuỗi thảm họa từ sập băng, tuyết lở, chặn sông đến vỡ đập diễn ra trong vài chục phút. Trạm đo nước ngừng hoạt động sau 13 phút. Khi cảnh báo đến nơi, dòng lũ đã lao xuống những cộng đồng nằm dọc thung lũng.  

Nguyễn Tuấn  “Làm kẻ thù của Mĩ thì dễ biết bao; làm bạn với Mĩ mới thật là gian nan” [1]. Hồi thời 1975, báo chí miền Nam cho rằng tác giả câu nói đó là cố TT Nguyễn Văn Thiệu. Quan sát cách chánh phủ Trump đối xử với đồng minh thân thiết Do Thái làm tôi nhớ tới câu nói trên của ông Thiệu. ■ Đe doạ? Mới tuần rồi, trong hội nghị G7 ở Paris / Ba Lê, ông Trump nói: “Không có Mĩ thì không có Do Thái. Không có tôi thì không có Do Thái, vì không có tổng thống nào khác sẵn sàng làm những gì tôi đã làm”. Câu nói có quá đáng? Khách quan mà nói, Trump có phần đúng. Mĩ đã tham chiến cùng Do Thái, không kích các cơ sở hạt nhân Ba Tư tháng 2/2026, và không có tổng thống Mĩ nào trước đây làm điều đó. Về mặt đó, Trump nói cũng có lí. Nhưng cũng có chỗ ... quá đáng. Do Thái đã tồn tại từ 1948, trải qua nhiều cuộc chiến sanh tử (1948, 1967, 1973) mà không có Trump. Đặt công lao cá nhân lên ngang tầm sự tồn tại của một quốc gia là một tuyên bố … ái kỉ. Mà, hễ Trump nói gì, thì ông 'phó tướng' JD Vance phụ hoạ ngay. Lần này, JD Vance nói leo theo sếp mình và nói một cách gay gắt: "Donald J. Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhứt trên toàn thế giới còn đồng cảm với Do Thái vào lúc này. Nếu tôi ở trong nội các Do Thái, tôi sẽ không tấn công người đồng minh hùng mạnh duy nhứt …". Vance còn nhắc nhở rằng 2/3 võ khí phòng thủ bảo vệ Do Thái “được xây dựng bởi bàn tay người Mĩ và trả bằng tiền thuế của người Mĩ”. Ừ, có thể đúng như vậy. Nhưng vấn đề là cách nói, chứ không hẳn là nói cái gì. Anh có thể bất đồng ý kiến với đồng minh, anh là kẻ văn minh, anh phải biết chọn cách nói sao cho văn minh, chứ không nên nói như tát vào mặt người ta. Nhưng Trump và Vance nói về Do Thái y như là đe doạ và bully. JD Vance là người rất thông minh và hùng biện. Nhưng tiếc là anh ta cứ nói theo sếp, mà có người cho là ... nịnh. Có lẽ JD Vance không có nhiều lựa chọn, ngoài việc phụ hoạ cho sếp Trump. JD Vance muốn làm tổng thống Mĩ thứ 48 và cần được Trump ủng hộ. ■ Biết nói "không" Tôi đoán là chánh phủ Do Thái chắc bị sốc với cách nói của Trump và Vance, nhưng hình như họ chọn không phản công. Có lẽ họ cố tránh làm rạn nứt thêm quan hệ với Trump. Trước đó, khi nghe tin thoả thuận giữa Trump và Iran/Ba Tư, Thủ tướng Do Thái Benjamin Netanyahu đã nói một câu để đời: "Một thủ tướng Do Thái phải có bản lãnh nói ‘không’ với Tổng thống Mĩ, khi vận mệnh sanh tồn của quốc gia bị đặt lên bàn cân." [2] Đại sứ Mĩ Mike Huckabee thì can đảm hơn JD Vance. Ông nói như phản bác Trump: “Không có Do Thái thì không có nước Mĩ — chúng ta nợ sự tồn tại của mình với những gì đã xảy ra trên vùng đất này”. Tôi rất thích ông Mike Huckabee này. Ông năm nay 71 tuổi. Ông có cách nói nho nhã và lịch thiệp của một người văn minh. Nhìn cách ông đối phó với Tucker Carlson (một người "trở cờ" đối với Trump) mới đáng nể về khả năng biện luận ông. Mà, đâu phải chỉ ông Huckabee phản bác, chính các nghị sĩ Cộng hòa cũng quay ra chỉ trích Vance sau phát ngôn bully đó. Nhìn cách cặp Trump - Vance cư xử với Do Thái thật khó im lặng. Trước đây không lâu, cái cặp này cũng từng bully ông Volodymyr Zelensky (gốc Do Thái). Ấy vậy mà có nhiều người Việt cho rằng thái độ ăn hiếp của Trump - Vance là ... hợp lí! Sự bully này làm tôi càng thấy câu nói của ông Thiệu vẫn còn nguyên giá trị: làm bạn với Mĩ quả là gian nan. Gian nan không chỉ vì phải dựa vào sức mạnh của một siêu cường, mà còn vì phải chịu cái thế bất đối xứng trong tình bạn đó. Khi hữu sự thì cần nhau; nhưng khi bất đồng, người bạn lớn có thể nhắc nợ, kể công, thậm chí nói như thể sự tồn tại của đồng minh là ân huệ riêng của mình! Nói là một đồng minh thân thiết mà lại lên giọng điệu chủ nợ và con nợ! Làm bạn với Mĩ có thể là cần thiết; nhưng nếu muốn tình bạn đó không trở thành lệ thuộc, người lãnh đạo phải đủ bản lãnh để vừa biết cám ơn Hoa Thạnh Đốn, vừa biết nói “không” như ông thủ tướng Do Thái khi quyền lợi quốc gia bị đặt lên bàn cân. _____ [1] Nguyên văn câu này, được cho là của cố TT Nguyễn Văn Thiệu, như sau: “It is so easy to be an enemy of the United States, but so difficult to be a friend.” Ông Thiệu nói câu này vào năm 1975 sau khi bất đồng ý kiến với phía Mĩ. Một phiên bản khác kể rằng một nhà ngoại giao Mĩ Anna Chennault gặp ông Thiệu ở Đài Loan vào tháng 4/1975. Bà Chennault nói với TT Thiệu rằng TT Ford sẵn sàng cho gia đình ông tị nạn ở Mĩ, nhưng không phải chính ông, vì ông gây ra quá nhiều tranh cãi trong dư luận phản chiến ở Mĩ; ông Thiệu đáp bằng câu: "It is so easy to be an enemy of the United States, but so difficult to be a friend.” Và ông từ chối đi định cư ở Mĩ. Câu nói này còn có một phiên bản khác được cho là của Henry Kissinger (Bộ trưởng Ngoại giao thời TT Richard Nixon): “It may be dangerous to be America’s enemy, but to be America’s friend is fatal” (Làm kẻ thù của Mĩ đã hiểm nguy khôn lường, nhưng làm bạn với Mĩ thì chẳng khác nào tự chuốc lấy diệt vong). [2] Nguyên văn: "An Israeli prime minister must be able to say no to the president of the United States."  

Trần Quốc Quân Trước ngày 24/2/2022, Nga vẫn là một cường quốc đáng gờm. Dù kinh tế không thể so với Mỹ, Trung Quốc hay Liên minh châu Âu, nhưng Moskva vẫn sở hữu ba thứ khiến thế giới phải dè chừng: kho vũ khí hạt nhân khổng lồ, ghế thường trực Hội đồng Bảo an Liên Hiệp Quốc và nỗi sợ về một “Cường quốc quân sự thứ hai thế giới”. Sau chiến dịch Syria, sau vụ sáp nhập Crimea năm 2014, sau nhiều năm can thiệp vào các điểm nóng địa chính trị, Putin tạo được ấn tượng rằng Nga tuy không giàu nhưng nguy hiểm; không mạnh toàn diện nhưng có khả năng ra đòn bất ngờ.   Trước chiến tranh, Nga còn có một thứ tài sản vô hình rất lớn: nỗi sợ của phương Tây. Châu Âu lệ thuộc đáng kể vào khí đốt Nga. Nhiều nước vẫn tin rằng với Moskva, có thể vừa làm ăn, vừa đối thoại, vừa nhượng bộ từng phần để giữ hòa bình. Đức xây Nord Stream. Pháp nói về “kiến trúc an ninh châu Âu”. Nhiều quốc gia vẫn coi Nga là đối tác không thể thiếu, mặc dù khó chịu.   Nhưng cuộc xâm lược toàn diện Ukraina ngày 24/2/2022 đã làm bộc lộ sự thật khác. Nga không phải là một đế chế đang trỗi dậy, mà là một cường quốc già nua, cay cú, dùng chiến tranh để che giấu sự trì trệ bên trong. Putin tưởng có thể đánh nhanh, thắng nhanh, dựng chính quyền bù nhìn ở Kyiv, buộc Ukraina quay lại quỹ đạo Nga. Nhưng ông ta đã đánh giá sai gần như tất cả: sai về ý chí Ukraina, sai về phản ứng phương Tây, sai về năng lực quân đội Nga, sai về sức chịu đựng của chính nước Nga.   Trên chiến trường, huyền thoại “quân đội thứ hai thế giới” bị bóc trần. Những đoàn xe Nga kẹt cứng dài tới 62km trên đường vào Kyiv, xe tăng cháy bên lề, binh sĩ thiếu hậu cần, chỉ huy rối loạn, thông tin liên lạc kém, tham nhũng ăn ruỗng quân đội – tất cả cho thấy bộ máy quân sự Nga không hiện đại như Điện Kremlin từng ảo tưởng, khoe khoang. Lúc đó Nga vẫn nguy hiểm vì đông quân, đông xe tăng, nhiều pháo, nhiều tên lửa, sẵn sàng hy sinh sinh mạng binh lính. Nhưng đó là sức mạnh kiểu già cỗi tiêu hao, không phải sức mạnh của một quân đội văn minh, hiện đại và hiệu quả.   Sau hơn 4 năm chiến tranh, Nga chiếm được thêm một ít đất, nhưng cái giá phải trả quá lớn. Hơn 1 triệu binh sĩ Nga chết hoặc bị thương. Hàng nghìn xe tăng, xe thiết giáp, pháo binh bị phá hủy. Hạm đội Biển Đen bị đánh nhục nhã phải trốn chui trốn lủi bởi một quốc gia hầu như không còn hải quân truyền thống. Các sân bay, kho dầu, nhà máy quốc phòng, căn cứ quân sự nằm sâu trong lãnh thổ Nga liên tục bị UAV Ukraina tấn công. Cuộc chiến mà Putin muốn đẩy ra ngoài biên giới đã quay trở lại gõ cửa chính nước Nga.   Về địa chính trị, thất bại còn rõ hơn. Putin nói đánh Ukraina để ngăn NATO mở rộng. Kết quả là thêm 2 nước Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO. Biên giới trực tiếp giữa Nga và NATO dài thêm hàng nghìn km. Biển Baltic gần như đã trở thành “ao nhà” của NATO. Ukraina, thay vì bị khuất phục, lại trở thành quốc gia chống Nga quyết liệt nhất châu Âu, được phương Tây viện trợ vũ khí, huấn luyện và cung cấp tài chính ở mức độ chưa từng có. Nếu mục tiêu của Putin là đẩy lùi NATO ra xa, thì kết quả ngược lại là ông ta đã kéo NATO đến sát Nga hơn bao giờ hết.   Về kinh tế, Nga không sụp đổ ngay như nhiều dự đoán ban đầu, nhưng đó không phải là dấu hiệu chiến thắng. Nền kinh tế Nga đang được bơm máu bằng chi tiêu quân sự, bằng đơn đặt hàng quốc phòng, bằng sản xuất phục vụ chiến tranh. GDP có thể vẫn tăng trên danh nghĩa, nhưng đó là thứ tăng trưởng của đạn pháo, quan tài, lương lính, tiền thưởng nhập ngũ và nhà máy vũ khí. Một nền kinh tế mà thợ tiện, kỹ sư, công nhân, ngân sách, tín dụng đều bị hút vào chiến tranh không phải là nền kinh tế khỏe mạnh. Nó giống một cơ thể bị sốt cao: nhìn bên ngoài thì nóng, nhưng bên trong là thể trạng ốm yếu mất cân bằng.   Uy tín quốc tế của Nga cũng sa sút nghiêm trọng. Trước năm 2022, Nga còn có thể tự nhận mình là một cực quyền lực đối trọng với Mỹ và Tây Âu, là người bảo vệ luật pháp quốc tế theo cách riêng, là tiếng nói của “trật tự đa cực”. Nhưng sau ngày 24/2/2022, lập luận ấy gần như sụp đổ. Nga, một nước thường trực Hội đồng Bảo an lại xâm lược một quốc gia có chủ quyền, phá vỡ biên giới bằng vũ lực, sáp nhập lãnh thổ bằng trưng cầu dân ý giả hiệu. Nga từ vị thế người cầm cân lớn, giờ bị xem như kẻ phá luật lớn.   Điều cay đắng nhất với Moskva là chiến tranh đã làm sống lại bản sắc dân tộc Ukraina. Trước đây, Putin thường phủ nhận Ukraina như một quốc gia độc lập đúng nghĩa. Nhưng chính cuộc xâm lược của ông ta đã hoàn tất điều ngược lại: biến Ukraina thành một dân tộc chính trị trưởng thành, có máu, có nước mắt, có ký ức chiến tranh và có ranh giới tinh thần không thể quay lại với Nga. Sau các tội ác của Nga tại Bucha, Mariupol, Kharkiv, Kherson, Bakhmut, Avdiivka, Pokrovsk…, hố sâu giữa hai dân tộc không còn là bất đồng chính trị mà là ký ức lịch sử.   Nga trước ngày 24/2/2022 là một cường quốc đáng sợ nhưng còn có cửa mặc cả với thế giới. Nga sau ngày 24/2/2022 vẫn còn nguy hiểm, vẫn có hạt nhân, vẫn có dầu khí, vẫn có khả năng gây rối toàn cầu nhưng uy tín đạo lý, hình ảnh quân sự và sức hấp dẫn chính trị đã bị tổn thương sâu sắc. Từ chỗ được sợ vì mạnh, giờ Nga chỉ còn bị sợ vì liều. Đó là hai đẳng cấp rất khác nhau.   Putin có thể kéo dài chiến tranh. Nga có thể tiếp tục bắn tên lửa, ném bom, huy động thêm lính, ép xã hội sống trong trạng thái thời chiến. Nhưng câu hỏi lớn hơn là: nước Nga sẽ còn lại gì sau chiến tranh? Một nền kinh tế quân sự hóa, một xã hội bị bịt miệng, một thế hệ thanh niên bị nghiền nát, một biên giới đầy thù hận, một châu Âu tái vũ trang, một Ukraina không bao giờ phụ thuộc vào Nga.   Lịch sử có những cuộc chiến mà kẻ xâm lược tưởng mình mở rộng được đế chế, nhưng thực chất là tự thu hẹp tương lai của chính mình. Ngày 24/2/2022 có thể được Putin hình dung như ngày phục hưng quyền lực Nga. Nhưng nhìn lại, càng thấy giống ngày nước Nga bước qua một cánh cửa định mệnh: từ một cường quốc còn được nể sợ thành một quốc gia bị nghi ngờ, bị trừng phạt, bị cô lập và bị buộc phải trả giá bằng máu của chính con em mình.   Tuy Nga chưa mất hết sức mạnh, nhưng Nga đã mất rất nhiều uy tín. Mà trong chính trị quốc tế, uy tín một khi đã mất thì không thể phục hồi bằng xe tăng, bằng tên lửa hay những bài diễn văn chiến thắng. Nó chỉ có thể phục hồi bằng sự thật, trách nhiệm và hòa bình, những điều mà nước Nga của Putin hiện nay dường như không còn cơ hội chứng tỏ với thế giới/.  

Trần Quốc Quân Nếu lấy mốc từ năm 1991 khi Liên Xô tan rã đến nay, bản đồ chính trị của không gian hậu Xô Viết đã thay đổi rất sâu sắc. Trước khi bị xóa sổ vào ngày 25/12/1991, Liên Xô có 15 nước cộng hòa liên bang, trong đó Nga giữ vai trò dẫn dắt, quyết định, và bao trùm. Thời đó, tuy gắn kết chặt chẽ với Nga, nhưng thực ra 14 nước cộng hòa còn lại chỉ là chư hầu của Nga, phụ thuộc hoàn toàn vào Nga. Suốt 35 năm qua, quan hệ giữa 14 nước cộng hòa thuộc Liên Xô trước đây với Nga đã thay đổi căn bản. Chúng ta có thể vẽ ra bức tranh toàn cảnh mối quan hệ của Nga với 3 nhóm quốc gia vào năm 2026 như sau: 1. Nhóm đã thực sự tách khỏi quỹ đạo Nga gồm 6 nước là Estonia, Latvia. Litva, Ukraina, Moldova, Gruzia. Đây là các quốc gia coi Nga như là thách thức an ninh chính. - Từ năm 2004, ba nước Cộng hòa Baltic đã trở thành thành viên NATO và Liên minh châu Âu EU. - Gruzia sau cuộc chiến năm 2008 và Ukraina sau khi bị Nga xâm lược năm 2022 gần như đã cắt đứt hoàn toàn ảo tưởng về việc quay lại quỹ đạo của Moskva. - Cộng hòa Moldova đang chống lại ảnh hưởng của Nga để hướng mạnh về Liên mình Châu Âu EU. Nếu năm 1991 Nga còn được xem là "trung tâm tự nhiên" của không gian hậu Xô Viết thì đến năm 2026, sáu nước này đã rời khỏi quỹ đạo đó một cách gần như không thể đảo ngược được xu hướng. 2. Nhóm tuy vẫn giữ quan hệ với Nga nhưng ngày càng muốn độc lập gồm 6 nước là Kazakhstan, Uzbekistan, Kyrgyzstan, Tajikistan, Azerbaijan, Armenia. Đây là nhóm thú vị nhất. Các nước này không công khai chống Nga, nhưng cũng không còn hoàn toàn tin Nga. - Kazakhstan là thất bại địa chính trị lớn nhất đối với Moskva, chỉ sau Ukraina. Tổng thống Tokayev không công nhận các vùng ly khai Donbas và Crimea do Nga hậu thuẫn ở Ukraina. Mặt khác Kazakhstan lại tăng cường quan hệ với Trung Quốc, EU, Thổ Nhĩ Kỳ. Tuy quan hệ với Nga vẫn rất quan trọng nhưng không còn chi phối được Kazakhstan như trước. - Armenia từng là đồng minh thân cận nhất của Nga tại Kavkaz. Tuy nhiên sau thất bại trong xung đột với Azerbaijan, nhiều người Armenia cảm thấy Nga không còn tin cậy vì đã không bảo vệ họ. Hiện nay Armenia đang xích lại gần EU và phương Tây hơn đáng kể. - Trước đây, Azerbaijan không hẳn thân Nga theo nghĩa truyền thống mà theo đuổi chính sách cân bằng quan hệ với cả Nga, Thổ Nhĩ Kỳ, EU, Israel. Sau lần Nga bắn rơi máy bay chở khách của Hãng Hàng không nước này mà chối tội đã gây ra khủng hoảng quan hệ sâu sắc với Azerbaijan. Tuy nhiên Azerbaijan chưa có ý định đối đầu với Nga như Ukraina hay Gruzia. 3. Nhóm vẫn phụ thuộc chặt chẽ vào quỹ đạo Nga chỉ gồm 2 nước là Belarus, Turkmenistan. Tuy nhiên mức độ thân Nga của mỗi nước rất khác nhau. - Belarus là đồng minh thân cận nhất của Nga. Tổng thống Alexander Lukashenko gần như gắn chặt vận mệnh chính trị của mình với Moskva. Belarus hiện là nước duy nhất có thể được coi là một phần của Liên minh quân sự chiến lược với Nga. - Turkmenistan bề ngoài có vẻ thân Nga tuy nhiên cũng không muốn đối đầu với phương Tây. Điều mà Vladimir Putin không mong muốn nhất là, ngay cả những nước không chống Nga cũng đang giảm dần sự phụ thuộc vào Nga. Nếu năm 1991, Moskva là trung tâm kinh tế, quân sự và văn hóa của toàn bộ không gian hậu Xô Viết. Thì năm 2026 ba nước Baltic hướng về EU, Ukraina hướng về NATO và EU, Gruzia hướng về châu Âu, Moldova hướng về EU, Kazakhstan hướng sang Trung Quốc và Thổ Nhĩ Kỳ, Armenia đang tìm kiếm đối tác mới nhưng tăng cường hướng tới EU, còn Uzbekistan theo đuổi chính sách tự chủ. Kết quả là ảnh hưởng của Nga trong không gian hậu Xô Viết hiện nay giảm sút rất nhiều so với trước, nhất là thời kỳ Liên Xô chưa tan rã. Nếu nhìn thuần túy dưới góc độ địa chính trị, cuộc chiến tranh xâm lược Ukraina đã không giúp Nga khôi phục ảnh hưởng kiểu Liên Xô, mà ngược lại còn thúc đẩy nhiều nước láng giềng tìm cách đa dạng hóa quan hệ và giảm sự lệ thuộc vào Moskva. Đây được xem là một trong những biến chuyển chiến lược lớn nhất của khu vực Á-Âu kể từ khi Liên Xô tan rã năm 1991. Thực tế không thể chối cãi là Puitn đã biến Đế chế Nga chỉ còn là cái tên nuối tiếc trong hoài niệm. Ảnh: Bản đồ Liên Xô trước khi tan rã ngày 25/12/1991.

Cu Làng Cát   Từ Davos, Thủ tướng Đức Friedrich Merz thừa nhận châu Âu đang tự bào mòn sức cạnh tranh bằng chính những lớp quy định do mình tạo ra. Đức tăng trưởng vỏn vẹn 0.2% năm 2025, dự báo 2026 tụt còn 0.6% so với dự đoán 1,2%. Giá điện leo thang, nhà máy cắt giảm hàng chục nghìn việc làm, còn doanh nghiệp chìm trong mê cung thủ tục kéo dài suốt nhiều năm. Phát biểu chấn động từ diễn đàn Davos Ngày 22-1-2026, tại Diễn đàn kinh tế thế giới ở Davos, Friedrich Merz bước lên bục phát biểu. Ông vừa giữ ghế thủ tướng Đức chưa đầy tám tháng. Giọng ông bình tĩnh nhưng từng câu từng chữ như dao cắt. Merz nói trước hàng trăm lãnh đạo doanh nghiệp và chính phủ lớn nhất hành tinh, cả Đức lẫn châu Âu đã lãng phí một tiềm năng tăng trưởng khổng lồ. Lý do? Hàng loạt năm trì hoãn cải cách, cộng với những quy định siết chặt tự do kinh doanh và trách nhiệm cá nhân đến mức thừa thãi. Merz khẳng định Liên minh châu Âu từng đặt mục tiêu xây dựng khu vực kinh tế cạnh tranh nhất hành tinh qua thị trường chung. Kết quả lại ngược hẳn. Châu Âu giờ đây trở thành nhà vô địch thế giới về quản lý quá mức. Câu nói ấy vang lên như lời cảnh tỉnh giữa một hội nghị vốn quen với những phát biểu lịch sự, vòng vo. Merz không dừng lại ở chỉ trích. Ông tuyên bố chính phủ Đức sẽ thay đổi ngay lập tức. An ninh và khả năng dự đoán phải đặt lên trên quy định thừa và sự cầu toàn vô ích. Quan liêu phải cắt giảm mạnh tay. Chỉ ba tuần sau, Merz triệu tập hội nghị đặc biệt của các lãnh đạo Liên minh châu Âu vào ngày 12-2-2026. Mục tiêu rõ ràng, vạch ra hướng đi mới trước khi quá muộn. Phát biểu của ông không phải lời nói suông của một chính trị gia mới nhậm chức. Đó là tiếng chuông báo động từ người đứng đầu nền kinh tế lớn nhất châu Âu, nơi mà mọi biến động đều ảnh hưởng trực tiếp đến hàng trăm triệu người. Những gánh nặng tích tụ từ quy định thừa Số liệu thống kê không khoan nhượng. Năm 2025, tổng sản phẩm quốc nội của Đức chỉ tăng 0.2%. Sau hai năm suy giảm liên tiếp, con số ấy gần như đứng yên. Dự báo cho năm 2026 ban đầu là 1.2% nhưng đã bị cắt một nửa xuống còn 0.6% vì cú sốc giá năng lượng từ xung đột Trung Đông. Tiềm năng tăng trưởng dài hạn của Đức dao động chỉ ở mức 0.5%. So với trung bình Liên minh châu Âu, Đức đang tụt lại khoảng 1.8% mỗi năm trong nửa thập kỷ qua. Nguyên nhân sâu xa nằm ở chính sách nội tại. Chuyển dịch năng lượng xanh được đẩy nhanh nhưng lưới điện nhiều nước châu Âu không theo kịp. Công nghiệp nặng phải đối mặt chi phí điện cao kỷ lục Các nhà máy ô tô lớn liên tục cắt giảm hàng chục nghìn việc làm. Porsche, Mercedes, Volkswagen đều thông báo kế hoạch sa thải quy mô. Trong khi đó, quy định môi trường, an toàn, thuế má và thủ tục hành chính dày đặc khiến doanh nghiệp mất hàng trăm giờ mỗi năm để tuân thủ. Merz chỉ ra đúng vấn đề. Liên minh châu Âu không bị kẻ nào từ bên ngoài đánh sập. Nó đang tự siết cổ mình bằng những sợi dây quy định mà chính nó tự thắt. Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen từng phải lên tiếng kêu gọi người dân giảm lái xe, tiết kiệm điện, làm việc tại nhà nhiều hơn. Bà nói năng lượng rẻ nhất chính là năng lượng mà chúng ta không sử dụng. Lời kêu gọi ấy xuất phát từ khủng hoảng giá dầu và khí đốt leo thang sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa một phần. Người dân châu Âu nghe những lời ấy mà lòng nặng trĩu. Họ thấy hóa đơn điện tăng vọt, thấy nhà máy đóng cửa, thấy thanh niên tốt nghiệp đại học phải rời bỏ quê hương tìm việc ở Mỹ hay châu Á. Merz không né tránh. Ông thừa nhận châu Âu đã chọn con đường cầu toàn hóa mọi thứ, từ môi trường đến lao động, từ an ninh mạng đến an toàn thực phẩm. Kết quả là chi phí sản xuất cao, tốc độ đổi mới chậm, khả năng cạnh tranh với Mỹ và Trung Quốc ngày càng giảm sút. Con đường thay đổi và những lựa chọn khó khăn Merz không kêu gọi tan rã Liên minh châu Âu. Ông muốn cứu nó. Ông đề nghị ưu tiên ba việc, giảm quan liêu, tăng đầu tư quốc phòng, và khôi phục sức cạnh tranh thực sự của thị trường chung. Ông nhắc lại rằng thị trường chung ban đầu được xây dựng để doanh nghiệp tự do lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ, vốn liếng. Giờ đây nó bị chôn vùi dưới hàng nghìn trang quy định mới mỗi năm. Nếu châu Âu không thay đổi, con số 0.6% tăng trưởng năm 2026 sẽ không phải là đáy. Nhiều viện nghiên cứu dự báo tiềm năng tăng trưởng dài hạn chỉ quanh quẩn 0.4%. Thất nghiệp dù hiện ở mức 3.5% nhưng có nguy cơ tăng khi ngành công nghiệp tiếp tục co lại. Nợ công Đức dự kiến vượt 65.2% tổng sản phẩm quốc nội vào cuối năm 2026. Người dân Đức và châu Âu đang chờ đợi. Họ thấy thủ tướng của mình dám nói thẳng trước diễn đàn toàn cầu. Họ cũng thấy những thách thức khổng lồ, giá năng lượng cao, lưới điện yếu, quy định dày đặc, và cạnh tranh gay gắt từ bên ngoài. Merz đưa ra lộ trình, hội nghị 12-2-2026 phải đưa ra quyết định cụ thể. Không còn chỗ cho trì hoãn. Lịch sử cho thấy những đế chế kinh tế từng hùng mạnh cũng có lúc tự làm mình chậm lại vì quá tin vào hệ thống của chính mình. Châu Âu hôm nay đứng trước ngã ba đường. Lời Merz không còn là tiếng nói của một thủ tướng. Đó là lời nhắc nhở rằng tiềm năng khổng lồ vẫn còn đó, cần phải dám cắt bỏ những sợi dây đang trói chặt nó./.  

Trần Huy Mẫn Bước sang năm thứ năm của cuộc chiến Nga – Ukraine, một trong những nghịch lý lớn nhất của châu Âu đang hiện ra ngày càng rõ rệt: Moscow liên tục nói về “hòa bình”, nhưng vẫn hành xử như một cường quốc đang đặt cược vào một cuộc chiến tiêu hao kéo dài. Trong khi Điện Kremlin phát đi những tín hiệu ngoại giao mới, tên lửa Nga vẫn tiếp tục rơi xuống các thành phố Ukraine, còn chiến trường vẫn bị định hình bằng pháo binh, máy bay không người lái và các đợt huy động quân sự không hồi kết. Vì thế, khi Tổng thống Nga Vladimir Putin bất ngờ đề xuất cựu Thủ tướng Đức Gerhard Schroeder làm trung gian hòa giải cho các cuộc đàm phán Nga – Ukraine, phản ứng lạnh lùng từ Brussels và Kiev không đơn thuần là sự hoài nghi ngoại giao. Đó là một thông điệp chính trị cứng rắn: châu Âu không còn chấp nhận để Moscow tự lựa chọn “người hòa giải”, tự định nghĩa khái niệm “đàm phán”, và càng không muốn biến hòa bình thành một công cụ phục vụ chiến lược của Điện Kremlin. Sau hơn bốn năm chiến tranh, hàng triệu sinh mạng đã bị cuốn vào vòng xoáy bạo lực, hàng triệu người Ukraine phải rời bỏ quê hương, còn an ninh châu Âu bị đẩy vào cuộc khủng hoảng nghiêm trọng nhất kể từ sau Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh đó, mọi đề nghị hòa bình xuất phát từ Kremlin giờ đây đều bị nhìn bằng một câu hỏi căn bản: liệu Moscow thực sự muốn chấm dứt chiến tranh, hay chỉ đang tìm kiếm thêm thời gian để tái cấu trúc cho một cuộc đối đầu dài hạn với phương Tây? Đề xuất của Putin thoạt nhìn có thể được xem như một tín hiệu xuống thang hiếm hoi từ Điện Kremlin. Sau nhiều tháng chiến sự sa lầy, thương vong quân sự tiếp tục gia tăng, ngân sách quốc phòng Nga bị kéo căng bởi một cuộc chiến tiêu hao kéo dài, còn nền kinh tế phải chống chọi với các vòng trừng phạt ngày càng siết chặt từ phương Tây, Moscow đang cố phát đi thông điệp rằng họ sẵn sàng nói về một “trật tự an ninh mới” cho châu Âu. Nhưng đối với Kiev và phần lớn châu Âu, vấn đề không còn nằm ở những tuyên bố ngoại giao được viết ra tại Kremlin, mà nằm ở khoảng cách giữa lời nói và thực địa chiến tranh. Thế giới đã nghe quá nhiều về “thiện chí hòa bình” của Moscow trong khi tên lửa Nga vẫn tiếp tục dội xuống các thành phố Ukraine, cơ sở hạ tầng dân sự tiếp tục bị phá hủy và các đợt tấn công bằng máy bay không người lái vẫn diễn ra gần như mỗi đêm. Chính nghịch lý đó khiến mọi sáng kiến hòa giải do Moscow đưa ra đều bị phủ bóng bởi sự ngờ vực. Với nhiều nhà lãnh đạo châu Âu, đề nghị đàm phán của Điện Kremlin không hẳn phản ánh một sự thay đổi chiến lược thực chất, mà có thể chỉ là nỗ lực giành lợi thế chính trị, kéo dài thời gian và làm suy giảm sự đoàn kết của phương Tây trong cuộc chiến mà chính Nga là bên phát động. Ở Brussels, hầu như không ai thực sự tin rằng đây là một sáng kiến hòa bình trung thực. Phản ứng cứng rắn của Đại diện cấp cao phụ trách chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas đã phản ánh khá rõ tâm trạng chung của châu Âu: nếu để Moscow tự lựa chọn người đàm phán thay cho EU, thì đó không còn là ngoại giao cân bằng, mà là một dạng áp đặt và thao túng chiến lược được khoác lớp vỏ hòa giải. Trong mắt nhiều chính phủ châu Âu, Gerhard Schroeder chưa bao giờ là một nhân vật trung lập đúng nghĩa trong hồ sơ Nga. Ông không chỉ duy trì quan hệ cá nhân thân thiết với Vladimir Putin suốt nhiều năm sau khi rời nhiệm sở, mà còn từng tham gia sâu vào các dự án năng lượng chiến lược của Nga như Nord Stream và Rosneft, những biểu tượng từng được Moscow sử dụng để mở rộng ảnh hưởng chính trị đối với châu Âu thông qua sự phụ thuộc năng lượng. Vì thế, việc Điện Kremlin đề cử Schroeder không đơn thuần là lựa chọn một nhà trung gian quen thuộc. Nó gợi lại cả một giai đoạn mà một bộ phận tinh hoa chính trị Tây Âu từng tin rằng thương mại, khí đốt giá rẻ và quan hệ kinh tế sâu rộng với Nga có thể thay thế cho cảnh giác địa chính trị. Cuộc chiến Ukraine đã phá vỡ gần như toàn bộ ảo tưởng đó. Từ Berlin đến Warsaw, ngày càng nhiều nhà lãnh đạo châu Âu tin rằng Moscow không xem năng lượng hay ngoại giao là công cụ hợp tác đơn thuần, mà là đòn bẩy quyền lực phục vụ tham vọng chiến lược của Kremlin. Trong nhiều năm, Gerhard Schroeder không chỉ duy trì mối quan hệ cá nhân đặc biệt thân thiết với Vladimir Putin, mà còn trực tiếp tham gia vào những dự án năng lượng mang ý nghĩa chiến lược sống còn đối với Moscow, từ đường ống khí đốt Nord Stream cho đến tập đoàn dầu khí Rosneft. Sau khi rời cương vị thủ tướng Đức, Schroeder gần như trở thành gương mặt tiêu biểu cho mối liên kết giữa một bộ phận tinh hoa chính trị châu Âu với lợi ích năng lượng của Nga, mối liên kết mà Điện Kremlin đã tận dụng suốt nhiều năm để mở rộng ảnh hưởng địa chính trị trên lục địa này. Chính vì vậy, khi chiến tranh Ukraine bùng nổ năm 2022, Schroeder lập tức trở thành tâm điểm chỉ trích dữ dội tại Đức và châu Âu. Việc ông chậm chạp trong việc cắt đứt quan hệ với các tập đoàn năng lượng Nga bị xem không chỉ là vấn đề đạo đức chính trị, mà còn là biểu hiện của một tư duy từng đánh giá sai bản chất chiến lược của Kremlin. Đối với nhiều người dân Đông Âu, đặc biệt tại các quốc gia Baltic và Ba Lan, Schroeder không đơn thuần là một cựu thủ tướng Đức. Ông là biểu tượng của một thời kỳ mà Tây Âu đã quá tin rằng thương mại có thể làm mềm hóa tham vọng quyền lực của Moscow. Nhưng cuộc chiến do Putin phát động đã khiến ảo tưởng đó sụp đổ. Những gì diễn ra tại Bucha, Mariupol hay Kharkiv đã làm thay đổi tận gốc cách nhìn của châu Âu về nước Nga hậu Xô viết. Với nhiều quốc gia từng sống dưới cái bóng của Moscow trong thế kỷ XX, vấn đề chưa bao giờ chỉ là khí đốt hay thương mại. Đó là ký ức lịch sử về một nước Nga luôn xem vùng đệm an ninh là không gian ảnh hưởng phải được duy trì bằng sức mạnh quân sự nếu cần thiết. Và trong bối cảnh ấy, Schroeder bị nhìn như biểu tượng muộn màng của sự ngây thơ chiến lược mà châu Âu giờ đây đang cố gắng thoát khỏi. Ukraine vì thế bác bỏ gần như ngay lập tức ý tưởng về vai trò trung gian của Gerhard Schroeder, không phải vì phản ứng cảm tính hay tâm lý đối đầu đơn thuần, mà vì một bài học sinh tồn được trả bằng máu và sự tàn phá suốt hơn bốn năm chiến tranh. Đối với Kiev, bất kỳ tiến trình đàm phán nào được thiết kế theo quỹ đạo có lợi cho Moscow đều tiềm ẩn nguy cơ biến chiến tranh xâm lược thành một thực trạng “được quản lý”, nơi các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng dần bị hợp pháp hóa dưới danh nghĩa thỏa hiệp chính trị. Sau Bucha, Mariupol, Avdiivka và hàng loạt cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào cơ sở hạ tầng dân sự, bệnh viện, nhà máy điện và khu dân cư, rất khó để Ukraine tin rằng Điện Kremlin đang tìm kiếm hòa bình theo nghĩa chấm dứt chiến tranh và rút lui khỏi lãnh thổ nước khác. Trong mắt nhiều người Ukraine, vấn đề không còn nằm ở những tuyên bố ngoại giao từ Moscow, mà ở thực tế rằng chiến tranh vẫn tiếp tục được duy trì bằng tên lửa, máy bay không người lái và các đợt huy động quân sự quy mô lớn. Kiev hiểu rằng một lệnh ngừng bắn thiếu các bảo đảm an ninh rõ ràng có thể chỉ tạo ra khoảng lặng chiến thuật cho Nga, thay vì một nền hòa bình thực sự. Điều Moscow cần lúc này, theo cách nhìn của Ukraine và nhiều nước Đông Âu, có thể không phải là hòa bình, mà là “câu giờ” thời gian để tái vũ trang, củng cố nền kinh tế chiến tranh, phục hồi năng lực quân sự và chờ đợi sự mệt mỏi chính trị của phương Tây trước một cuộc xung đột kéo dài. Đó cũng là lý do Ukraine ngày càng nhấn mạnh rằng bất kỳ giải pháp hòa bình nào nếu tồn tại cũng phải dựa trên nguyên tắc chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, thay vì những thỏa hiệp được xây dựng dưới áp lực chiến tranh. Với Kiev, một nền hòa bình cho phép bên phát động chiến tranh giữ lại thành quả lãnh thổ sẽ không khép lại xung đột, mà chỉ đặt nền móng cho vòng bất ổn tiếp theo của châu Âu. Điều đáng chú ý hơn cả không nằm ở đề xuất của Moscow, mà ở cách châu Âu phản ứng với nó. Trong những năm đầu của cuộc chiến Nga – Ukraine, Liên minh châu Âu thường bị chỉ trích là phản ứng chậm chạp, thiếu đồng thuận chiến lược và phụ thuộc quá lớn vào vai trò dẫn dắt của Washington trong các vấn đề an ninh. Những khác biệt lợi ích giữa Tây Âu và Đông Âu, giữa các nền kinh tế phụ thuộc năng lượng Nga và các quốc gia có ký ức lịch sử sâu sắc về Moscow, từng khiến EU nhiều lúc trông giống một liên minh kinh tế hơn là một thực thể địa chính trị thống nhất. Nhưng sau hơn bốn năm chiến tranh, cuộc khủng hoảng Ukraine đang dần tạo ra một sự chuyển dịch sâu sắc trong tư duy chiến lược của châu Âu. Phát biểu của Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb phản ánh khá rõ điều đó: châu Âu đang bắt đầu chuẩn bị cho khả năng phải tự định hình cấu trúc an ninh của chính mình, kể cả trong kịch bản chính sách của Mỹ đối với Ukraine và Nga thay đổi theo chu kỳ bầu cử hoặc theo các ưu tiên nội bộ của Washington. Đó là một thay đổi mang tính bước ngoặt. Trong nhiều thập niên hậu Chiến tranh Lạnh, phần lớn châu Âu quen sống dưới chiếc ô an ninh do Mỹ bảo trợ thông qua NATO. Nhưng cuộc chiến do Putin phát động đã buộc các thủ đô châu Âu phải đối diện với một thực tế khó chịu: an ninh của lục địa này không thể mãi được xây dựng trên giả định rằng Washington sẽ luôn đóng vai trò người bảo lãnh cuối cùng. Từ Berlin, Warsaw cho đến Helsinki và các nước Baltic, ngày càng nhiều nhà lãnh đạo châu Âu nhận ra rằng cuộc chiến Ukraine không chỉ là một cuộc xung đột khu vực. Nó là phép thử đối với năng lực chiến lược, ý chí chính trị và mức độ tự chủ an ninh của chính châu Âu trong một thế giới đang trở nên bất ổn hơn, phân cực hơn và khó đoán hơn sau mỗi cuộc bầu cử ở Mỹ. Đó là một bước ngoặt địa chính trị sâu sắc đối với toàn bộ châu Âu hậu Chiến tranh Lạnh. Cuộc chiến Ukraine không chỉ làm NATO hồi sinh sau nhiều năm bị đặt dấu hỏi về vai trò và mục tiêu tồn tại, mà còn phá vỡ gần như hoàn toàn một trong những niềm tin chiến lược quan trọng nhất của châu Âu suốt ba thập niên qua: niềm tin rằng nước Nga có thể được “hội nhập” vào trật tự châu Âu thông qua thương mại, đầu tư và sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế. Trong nhiều năm, đặc biệt dưới các chính phủ Đức trước đây, quan hệ năng lượng với Moscow từng được xem như một nền tảng của ổn định. Khí đốt Nga được quảng bá như cầu nối của hòa bình, còn các dự án như Nord Stream từng được mô tả là biểu tượng của hợp tác thực dụng vượt lên trên đối đầu địa chính trị. Lập luận khi ấy khá đơn giản: các quốc gia gắn bó lợi ích kinh tế với nhau sẽ ít có xu hướng bước vào chiến tranh. Nhưng cuộc xâm lược Ukraine đã khiến toàn bộ logic đó sụp đổ. Những đường ống khí đốt từng được kỳ vọng sẽ kết nối châu Âu với Nga giờ đây bị nhìn như biểu tượng của sự lệ thuộc chiến lược và công cụ mở rộng ảnh hưởng chính trị của Điện Kremlin. Thay vì làm mềm hóa tham vọng quyền lực của Moscow, sự phụ thuộc năng lượng của châu Âu trong nhiều năm đã vô tình tạo cho Nga một đòn bẩy địa chính trị khổng lồ đối với chính lục địa này. Từ Berlin đến Brussels, ngày càng nhiều nhà hoạch định chính sách châu Âu thừa nhận rằng họ đã đánh giá thấp mức độ mà Kremlin sẵn sàng sử dụng thương mại, năng lượng và cả ngoại giao như những công cụ phục vụ tham vọng quyền lực nhà nước. Cuộc chiến do Putin phát động vì thế không chỉ phá hủy các thành phố Ukraine. Nó còn chôn vùi cả một triết lý chiến lược từng thống trị châu Âu sau năm 1991, đó là niềm tin rằng hội nhập kinh tế tự nó sẽ đủ để ngăn chặn chiến tranh trên lục địa này. Điện Kremlin dường như vẫn đặt cược vào một giả định quen thuộc: rằng theo thời gian, sự mệt mỏi chiến tranh, áp lực kinh tế và những khác biệt lợi ích trong nội bộ phương Tây sẽ dần làm suy yếu sự đoàn kết của châu Âu và Mỹ đối với Ukraine. Moscow hiểu rằng trong các nền dân chủ, sự ủng hộ dành cho những cuộc xung đột kéo dài thường khó duy trì tuyệt đối, đặc biệt khi giá năng lượng, lạm phát và bất ổn chính trị nội bộ ngày càng tác động trực tiếp đến đời sống người dân châu Âu. Nhưng cho đến lúc này, thực tế lại đang diễn ra theo chiều hướng ngược lại với toan tính của Kremlin. Mỗi đợt không kích mới nhằm vào các thành phố Ukraine, mỗi cuộc tấn công vào hạ tầng dân sự hay mạng lưới năng lượng lại càng khiến các quốc gia châu Âu xích lại gần nhau hơn trong nhận thức an ninh. Điều từng bị xem là cảnh báo “cường điệu” từ Đông Âu giờ đây đã trở thành nhận thức chung của phần lớn lục địa: Nga dưới thời Vladimir Putin không chỉ là một đối tác khó lường, mà là một thách thức chiến lược dài hạn đối với cấu trúc an ninh châu Âu. Từ Berlin đến Warsaw, từ Helsinki đến Vilnius, một thế hệ lãnh đạo và hoạch định chính sách mới đang dần định hình tư duy an ninh của châu Âu bằng một kết luận cứng rắn hơn nhiều so với thời hậu Chiến tranh Lạnh: hòa bình không thể được duy trì bằng sự nhượng bộ trước chiến tranh xâm lược, và ổn định không thể được xây dựng trên giả định rằng các tham vọng bành trướng quân sự sẽ tự dừng lại nếu được đáp ứng từng phần. Cuộc chiến Ukraine vì thế đang làm thay đổi sâu sắc ADN địa chính trị của châu Âu. Những quốc gia từng ưu tiên thương mại nay gia tăng chi tiêu quốc phòng. Những xã hội từng tin rằng chiến tranh quy mô lớn đã thuộc về quá khứ giờ đây đang tái vũ trang và tái định nghĩa khái niệm an ninh tập thể. Và nghịch lý lớn nhất đối với Moscow có lẽ nằm ở chỗ: chính cuộc chiến do Kremlin phát động để ngăn châu Âu đoàn kết lại đang khiến châu Âu trở nên thống nhất hơn về mặt chiến lược. Cuộc chiến do Putin phát động không chỉ làm thay đổi nước Nga, mà còn làm thay đổi toàn bộ cấu trúc tâm lý và địa chính trị của châu Âu. Nó đã phá hủy hàng trăm nghìn sinh mạng, biến nhiều thành phố Ukraine thành đống đổ nát, đẩy hàng triệu người vào cảnh ly tán và tạo ra cuộc khủng hoảng người tị nạn lớn nhất châu Âu kể từ sau Thế chiến II. Nhưng tác động sâu xa hơn nằm ở chỗ khác: cuộc chiến này đã kéo những ký ức tưởng như đã bị chôn vùi của châu Âu quay trở lại. Ký ức về chiến tranh xâm lược, về biên giới bị thay đổi bằng vũ lực và về một trật tự nơi sức mạnh quân sự được đặt cao hơn luật pháp quốc tế. Trong nhiều thập niên sau Chiến tranh Lạnh, phần lớn châu Âu từng tin rằng thời đại của những cuộc chiến tranh quy mô lớn trên lục địa này đã khép lại. Cuộc xâm lược Ukraine đã phá vỡ niềm tin đó một cách tàn nhẫn. Nó buộc châu Âu phải nhìn nhận lại không chỉ nước Nga, mà cả những giới hạn của chính mình, từ năng lực phòng thủ, sự phụ thuộc năng lượng cho đến khả năng phản ứng trước các mối đe dọa địa chính trị dài hạn. Và chính vì thế, bất kỳ tiến trình hòa bình nào trong tương lai cũng khó có thể bắt đầu bằng việc trao cho Điện Kremlin quyền tự lựa chọn “người hòa giải” hay tự định nghĩa các điều kiện của hòa bình. Đối với Ukraine và ngày càng nhiều quốc gia châu Âu, hòa bình không thể là phần thưởng dành cho bên phát động chiến tranh, càng không thể là một thỏa thuận buộc nạn nhân phải chấp nhận hiện trạng được tạo ra bằng bom đạn. Bởi nếu châu Âu chấp nhận nguyên tắc rằng lãnh thổ có thể bị chiếm giữ bằng vũ lực rồi được hợp pháp hóa qua đàm phán, thì cuộc chiến ở Ukraine sẽ không còn là điểm kết thúc của bất ổn, mà sẽ trở thành tiền lệ nguy hiểm cho chính tương lai an ninh của lục địa này. Trong cuộc khủng hoảng lớn nhất của châu Âu kể từ sau Chiến tranh Lạnh này, vấn đề không còn đơn thuần là ai sẽ ngồi vào bàn đàm phán trước, hay ai sẽ đóng vai trò trung gian hòa giải. Câu hỏi cốt lõi hơn nằm ở chỗ: châu Âu có đủ tỉnh táo và đủ bản lĩnh để hiểu rằng một nền hòa bình thật sự không thể được xây dựng trên sự sợ hãi, cưỡng ép và những phần thưởng dành cho bên phát động chiến tranh hay không. Bởi lịch sử châu Âu đã nhiều lần cho thấy, những nền hòa bình được tạo ra bằng sự nhượng bộ trước bạo lực thường chỉ là khoảng lặng mong manh giữa hai cuộc xung đột. Một thỏa thuận cho phép chiến tranh xâm lược mang lại lợi ích lãnh thổ có thể tạm thời làm giảm tiếng súng, nhưng đồng thời cũng gửi đi một thông điệp nguy hiểm rằng sức mạnh quân sự cuối cùng vẫn có thể đè bẹp luật pháp quốc tế. Đối với Ukraine, cuộc chiến này là vấn đề sinh tồn dân tộc. Nhưng đối với châu Âu, đây còn là phép thử lịch sử đối với chính những nguyên tắc đã định hình trật tự hậu Thế chiến II: chủ quyền quốc gia, bất khả xâm phạm biên giới và quyền của các dân tộc được tự quyết tương lai của mình mà không bị áp đặt bằng xe tăng hay tên lửa. Và có lẽ đó cũng là lý do khiến Brussels và Kiev phản ứng lạnh lùng trước đề xuất từ Moscow. Sau quá nhiều đổ máu, quá nhiều thành phố bị san phẳng và quá nhiều lời “thiện chí hòa bình” đi kèm bom đạn, châu Âu hiểu rằng điều nguy hiểm nhất lúc này không chỉ là chiến tranh kéo dài, mà còn là một nền hòa bình giả tạo, thứ hòa bình có thể giúp cuộc chiến tạm ngưng, nhưng lại âm thầm chuẩn bị cho vòng bất ổn tiếp theo của lục địa này. Trần Huy Mẫn    

Tho Nguyen   Ngày 22.04 vừa qua khán thính giả phát thanh và truyền hình Tiệp (nước CH Séc) bỗng ngạc nhiên khi thấy các chương trình toàn quốc dừng lại 15 phút. Rồi các đại diện nghiệp đoàn lên sóng phản đối dự luật báo chí của chính phủ[1]. Điều gì đã xảy ra? Trong tháng hai 2026, chính phủ cánh hữu của thủ tướng Babis đã quyết định: Từ 2027 các đài phát thanh truyền hình công cộng sẽ không sống vào tiền cước phí truyền hình do dân đóng, mà sẽ được cấp bởi ngân sách nhà nước, lấy từ tiền thuế. Người Việt sẽ bảo: Thế thì sao lại phản đối? Dân sẽ đỡ phải đóng cước phí truyền thông, trong khi nhà đài vẫn được nhà nước chu cấp cơ mà? Ở một xã hội dân chủ thì việc sống bằng nguồn tài chính do dân đóng hay từ ngân sách do chính phủ cấp khác nhau hoàn toàn. Ai chi tiền sẽ chi phối được kẻ ăn tiền. Người Việt thường chỉ nói về báo chí nhà nước và tư nhân, nhưng không biết rằng, quan trọng nhất cho nền dân chủ chính là truyền thông công cộng. …. ĐÀI NHÀ NƯỚC thì hoàn toàn phụ thuộc vào chính phủ. Từ nhân sự, kinh phí và từ đó dẫn đến nội dung đều do trên quyết định. Ông tổng biên tập nào quá khách quan hay trung lập sẽ bị cách chức ngay. Trong xã hội đa đảng, tuy ông tổng biên tập do đảng cầm quyền chỉ định, nhưng các đảng phái và khuynh hướng chính trị khác vẫn hoạt động và lên tiếng. Do vậy vẫn có những ông tổng biên tập „trung lập“. Ông trung lập không chỉ vì quan điểm, mà còn vì biết thời thế sẽ đổi thay trong kỳ bầu cử tới. Do đó chính phủ sẽ cách chức ông trung lập để đưa một ông trung thành lên thay. Vậy làm sao có thể khách quan nhận định, phê phán chính phủ, quốc hội và các cơ quan nhà nước? Rõ ràng trong một xã hội tuy dân chủ, đa nguyên nhưng truyền thông nhà nước bị mất đi tính trung lập, khách quan vì nó bị hành pháp khống chế. Nguyên tắc „Check & Balance“ (kiểm soát và cân bằng) không tồn tại. Điều này từng xảy ra ở Ba-Lan dưới thời đảng PIS và ở Hungary dưới thời FIDESZ của Orban. Sau khi thắng cử năm 2010 với tỷ số áp đảo trong quốc hội, ông Orban đã sửa đổi luật truyền thông, đưa các đài công cộng vào tay chính phủ. Từ đó dân Hungary chỉ biết đến các hoạt động, chính sách của chính phủ đã được tô hồng. Mọi phê phán của đối lập bị phớt lờ hoặc bôi đen. Trong các đợt tranh cử sau đó, các đảng đối lập không được vận động tranh cử trên các kênh nhà nước. Do vậy Orban thắng cử liên tiếp 3 kỳ liền. Thủ tướng mới đắc cử của Hungary Peter Magyar đã gặp muôn vàn khó khăn trong quá trình vân động tranh cử. Orban luôn áp đảo trên truyền thông nhà nước. Ba ngày sau khi thắng cử, hôm 15.04.2026 đài truyền hình Hungary M1 (như VTV1 ở ta) vội mời Magyar đến phỏng vấn. Ông nói ngay với cô nhà báo: „Suốt 15 tháng vừa qua, đài của cô đã từ chối không cho tôi phát biểu và đó chính là lý do chúng tôi sẽ sửa đổi để điều này không xảy ra nữa“. Cô phóng viên bị sốc vội ngắt lời ông. Magyar bình tĩnh đợi cô phân bua xong mới nói: - Cô thấy đấy, trước đây có bao giờ cô dám ngắt lời Orban không? Bi hài kịch của truyền thông nhà nước chính là ở chỗ đó, dù ngay trong lòng một xã hội dân chủ. Các nhà báo Tiệp lo sơ một kịch bản cho nước mình như vậy nên đình công. … BÁO TƯ NHÂN: Máy hơi nước và máy in ra đời không chỉ tạo ra Chủ nghĩa Tư bản mà còn tạo nền móng cho tự do tư tưởng. In ấn đã tạo ra báo chí và xuất bản tư nhân, một trụ cột quan trọng của CNTB. Từ hơn 200 năm trước xã hội tư bản đã đề cao tự do tư tưởng, tự do ngôn luận. Người ta coi việc phê phán nhà nước, phê phán pháp luật là điều cần thiết để giúp xã hội lành mạnh. Vì vậy nên dù sợ “Bóng ma cộng sản” của ông Marx người ta vẫn phải để ông in sách, viết báo. Chính lý luận của Marx đã giúp nhà cầm quyền và các ông chủ hiểu rõ cách nhìn của của người lao động đối với chế độ tư hữu. Báo tư nhân độc lập với chính phủ, nhưng không thể chống lại quyền lợi của ông chủ. Do đó thông tin của chúng cũng không tránh khỏi bị bóp méo. Một nhược điểm khác là đài báo tư nhân là phụ thuộc rất nhiều vào quảng cáo. Đằng sau quảng cáo luôn là một thế lực kinh tế. Cũng là một chương trình truyền hình y tế trên TV, nhưng sẽ có chương trình ngầm quảng cáo cho hệ thống này, chê bai phương pháp khác. Trong chính trị cũng vậy. Tuy nhiên vì nguồn tiền đến từ các thế lực tài phiệt, các tập đoàn công nghiệp hoặc truyền thông khác nhau nên báo chí tư nhân cũng mang ý kiến của nhiều nhóm và khuynh hướng xã hội, giúp cho bức tranh không hoàn toàn bị bôi hồng và tô đen. Nhưng sự đa dạng này sẽ bị đe dọa, khi nhà nước rơi vào tay những kẻ tôn sùng độc tài và tìm cách thoát khỏi nguyên tắc „Check & Balance“. Điều này từng xảy ra ở Đức sau 1933, khi Hitler lên cầm quyền. Khi đó đảng Quốc Xã NSDAP mới sở hữu khoảng 8% số tòa báo và nhà xuất bản. Nhưng dưới sức ép kinh tế của Hitler, dần dần các tòa báo tư nhân đều bị phát xít hóa. Tất cả các hợp đồng kinh tế béo bở đều rơi vào các tổ hợp công nghiệp và văn hóa ủng hộ Hitler. Ăn cơm chúa múa tối ngày, kể cả khi chúa cởi truồng vẫn khen đẹp. Những tờ báo cứng đầu còn lại lần lượt bị hình sự hóa và đi đến quốc hữu hóa. Cho đến 1944 chỉ còn khoảng 17% báo in Đức nằm trong tay tư nhân và tất cả đều ngoan ngoãn nghe theo lện của Goebbels [2](Việt Nam gọi là Gơ-Ben). Hitler giao cho Goebbels nắm “Bộ khai dân trí và tuyên truyền đế chế” (Reichsministerium für Volksaufklärung und Propaganda). Ngay từ 1925, mặc dù chưa cầm quyền, đảng quốc xã (NSDAP) đã thành lập “Cơ quan chỉ đạo tuyên truyền đế chế” (Reichspropagandaleiters der NSDAP ) trực thuộc trung ương đảng. Goebbels nhận ra rằng, báo in ít tác dụng hơn đài phát thanh và điện ảnh vì chỉ tác động đến giới trung lưu. Do vậy gã quyết nắm tất cả các đài phát thanh, ra lệnh cho công nghiệp Đức sản xuất máy thu thanh rẻ (bằng ¼ giá máy đang hiện hành) để phổ cập nhanh chóng trong toàn quốc. Đồng thời y quốc hữu hóa công nghiệp điện ảnh. Trước mỗi khi chiếu phim truyện, các rạp đều phải chiếu phim tuyên truyền „Wochenschau“ (Tin hàng tuần) của điện ảnh nhà nước. Phần lớn công nghiệp in ấn, báo tư nhân thì không dẹp hết, nhưng bị khống chế toàn bộ. Khi truyền thông bị “nhét vào chung một ống quần”, bắt nói gì phải nói nấy thì thảm họa đã xảy ra. Cả một dân tộc văn minh, nổi tiếng về triết học, văn học, âm nhạc, hội họa… bỗng bị tẩy não, thành một đám đông man rợ, bạc nhược đến thảm hại. Sau chiến tranh thế giới thứ hai, người Đức nhận ra tác hại của báo chí nhà nước. Cả một hệ thống báo chí tư nhân khổng lồ của Đức đã bị Hitler thao túng là sao? Báo chí tư nhân sống được nhờ bú sữa của các nhà tư bản. Nhưng khi chế độ độc tài khống chế được đàn bò sữa thì thì bọn khát sữa chỉ còn biết hát theo kẻng. Và kẻ đánh kẻng là truyền thông nhà nước. Từ nhận thức trên, ngay từ trước khi lập quốc năm 1949, CHLB Đức kiên quyết xóa bỏ truyền thông nhà nước. Thay vào đó là truyền thông công cộng: (Rechtlich, öffentlliche Medien hay Public Media). Trong xã hội chỉ tồn tại báo chí công cộng và tư nhân. Nhà nước bị cấm không được làm báo để tự tuyên truyền cho mình. Vậy sự khác biệt của truyền thông công cộng so với báo chí nhà nước và tư nhân là gì? Bài sau sẽ rõ. (Còn tiếp)  

Trương Nhân Tuấn   Phân biệt "ngân sách chung vận hành NATO" với "chi phí quốc phòng" riêng của mỗi nước.   Ngân sách chung vận hành NATO là số tiền dùng để duy trì trụ sở NATO, xây dựng (và bảo trì) các hệ thống cảnh báo sớm cũng như trả tiền chi phí cho bộ máy chỉ huy. Khoản này khá nhỏ (vài tỷ USD mỗi năm). Mỹ đóng góp khoảng 16%, tương đương con số đóng góp của nước Đức.   Chi phí quốc phòng quốc gia là tổng số tiền mỗi nước chi cho quân đội riêng của họ. Năm 2025 Mỹ chi khoảng 3.2% GDP cho quốc phòng (hơn 800-900 tỉ USD). Các nước còn lại, mỗi nước chi phí khoảng 2%/năm.   Vấn đề cần làm sáng tỏ là ngân sách quốc phòng của Mỹ (800-900 tỉ đô la/năm) là chi phí chung cho tất cả các hoạt động quốc phòng của Mỹ, trong nước Mỹ và cho trên 750 căn cứ của Mỹ ở khắp thế giới. Ngân sách này bao gồm luôn tiền mua vũ khí, tiền mua máy bay, tiền đóng tàu bè, tiền bảo trì chiến cụ, chi phí hậu cần v.v...   Vậy chi phí quốc phòng của Mỹ dành cho NATO là bao nhiêu ?   Từ năm 1949 đến nay, thời bình, là "không có gì cả". Cái gì của Mỹ là của Mỹ nhưng phần lớn ngân sách của các nước NATO đều mua vũ khí của Mỹ.   Về vụ TT Trump đe doạ rút quân khỏi nước Đức.   Điều nên biết là chi phí cho quân Mỹ đóng ở Đức (35 ngàn đến 38 ngàn quân) không hề do Mỹ chi trả. Nước Đức đóng góp một khoản "không hề nhỏ" dưới nhiều hình thức khác nhau.   Mỹ chịu trách nhiệm cho các chi phí trực tiếp liên quan đến quân đội của họ, bao gồm: Toàn bộ tiền lương cho binh sĩ và nhân viên dân sự Mỹ. Mỹ cũng chịu chi phí cho vũ khí, đạn dược, nhiên liệu cho máy bay/xe tăng và các cuộc tập trận.   Đức đóng góp thông qua các khoản hỗ trợ trực tiếp và gián tiếp (khoảng 1 tỷ USD mỗi năm hoặc hơn) nhắm vào các việc xây dựng và bảo trì. Đức cũng hỗ trợ một phần chi phí điện, nước và các dịch vụ công cộng. Đức cũng không buộc Mỹ phải trả thuế đất, thuế giá trị gia tăng (VAT) hay thuế tiêu thụ đặc biệt cho các hoạt động quân sự tại đây. Ngoài ra Đức phải trả tiền bồi thường cho các thiệt hại do quân đội Mỹ gây ra trong quá trình tập trận (ví dụ: hỏng hóc đường sá, đất đai).   Mỹ coi việc đóng quân tại Đức là để phục vụ lợi ích của chính mình (đặt dấu ấn quyền lực của Mỹ tại Châu Âu, Trung Đông và Châu Phi chớ không đơn thuần là "bảo vệ Đức". (Phân tích bên dưới sẽ nói thêm việc này).   Nhưng đối với Đức thì việc cho phép Mỹ đặt căn cứ trên lãnh thổ mình là một sự hy sinh về chủ quyền và rủi ro an ninh (trở thành mục tiêu tấn công nếu có chiến tranh). Hiện thời Đức đã tăng vọt chi tiêu quốc phòng lên mức 2.3% GDP (năm 2025) và dự kiến đạt 3.5% GDP vào cuối thập niên này để chứng minh họ có thể "tự lực về quốc phòng".   Tức là chuyện đe doạ "rút quân" của TT Trump lại là "chuyện mừng" của đông đảo dân chúng Đức. Một quốc gia độc lập có chủ quyền không ai chấp nhận một quân đội khác đóng quân trên nước mình hết cả.   Nếu ta so sánh chuyện Mỹ đóng quân ở Đức với chuyện ở Nhật. Ta thấy Nhật lãnh "gánh nặng" Mỹ nhiều hơn Đức. Sự khác biệt này đến từ các thỏa thuận lịch sử và bối cảnh địa chính trị riêng biệt (do Hiến pháp Hoà bình của Nhật).   Thỏa thuận "Omoyari Yosan" : Nhật Bản có một cơ chế đặc thù gọi là "ngân sách thấu cảm". Theo đó, Nhật chi trả gần như toàn bộ lương cho nhân viên người Nhật làm việc tại căn cứ Mỹ, tiền điện, nước, ga và chi phí di dời các cơ sở quân sự.   Nhật Bản phụ thuộc hoàn toàn vào Mỹ qua Hiệp ước An ninh song phương. Trong khi đó, Đức nằm trong khối NATO - nơi trách nhiệm được chia sẻ theo đa phương.   Nhật chi nhiều vì không muốn Mỹ rút quân khỏi khu vực Thái Bình Dương, vì sự trỗi dậy của các mối đe dọa (Bắc Hàn, TQ, Nga v.v...) trong khu vực.   Tuy nhiên, sự trỗi dậy của phe diều hâu trong chính phủ Nhật đã khiến khuynh hướng "tự chủ quốc phòng" tăng lên cao. Hiện thời ngân sách quốc phòng của Nhật sẽ đạt mức 2% GDP (dự trù năm 2027).   Số tiền của Nhật chi cho quân Mỹ rất quan trọng. Đặc biệt tập trung vào các căn cứ Thái Bình Dương.   Căn cứ Không quân Kadena (Okinawa). Tiền của Nhật giúp bảo trì phi đạo (đường băng) cho các phi đội F-15EX và F-35A. Đặc biệt, Nhật chi trả cho các nhà vòm (hangar) kiên cố có khả năng chống chịu siêu bão và tấn công hoả tiễn. Căn cứ Hải quân Yokosuka, là căn cứ duy nhứt ngoài lãnh thổ Mỹ có khả năng bảo trì hàng không mẫu hạm chạy bằng năng lượng hạt nhân (như chiếc USS Ronald Reagan hoặc tương đương). Nhật còn chi trả cho việc nạo vét cảng và duy trì các ụ nổi sửa chữa khổng lồ.   Về phòng không, gồm hệ thống radar và giám sát không gian. Tiền đóng góp của Nhật còn được đổ vào việc nâng cấp các hệ thống radar cảnh báo sớm và hạ tầng phục vụ Lực lượng Không gian (Space Force) của Mỹ để theo dõi hoả tiễn của Triều tiên và cũng như hệ thống vệ tinh (của TQ, Nga...).   Nếu so sánh chi phí của Đức cho quân Mỹ. Ta thấy chi phí tại Đức không tập trung vào chiến cụ (hàng không mẫu hạm, phi trường, máy bay v.v...) mà đặt nặng vef hậu cần, y tế và chỉ huy chiến lược.   Đức cung cấp căn cứ Không quân Ramstein. Đây là trung tâm chỉ huy không quân lớn nhứt của Mỹ ở nước ngoài. Tiền hỗ trợ của Đức giúp duy trì hệ thống kho bãi khổng lồ, nơi trung chuyển hàng vạn tấn vũ khí sang Ukraine hoặc Trung Đông.   Đức còn cung cấp Trung tâm Y tế Khu vực Landstuhl, là bịnh viện quân y lớn nhứt của Mỹ ngoài lãnh thổ Hoa Kỳ. Đây là nơi cứu chữa cho mọi binh sĩ Mỹ bị thương từ các chiến trường ở Châu Âu, Phi và Trung Đông.   Đức đã và đang chi hàng tỷ USD để mua F-35 cũng như nâng cấp các căn cứ như Büchel. Đây là nơi đặt các bom hạt nhân của Mỹ theo thỏa thuận "chia sẻ hạt nhân". Đức trả tiền bảo trì hạ tầng, còn Mỹ giữ chìa khóa vũ khí.   Kết luận: Đặt giả thuyết TT Trump rút quân Mỹ khỏi lãnh thổ nước Đức. Bên có lợi hiển nhiên là Nga. Không còn răn đe hạt nhân của Mỹ thì áp lực từ Nga sẽ tăng lên. Nhưng khả năng hạt nhân của Anh và Pháp dư sức bù trừ sự vắng mặt của Mỹ./.  

Cu Làng Cát +Trump ra lệnh phong tỏa Hormuz, siết chặt tám cảng phía nam Iran. Tehran mất 435 triệu USD mỗi ngày, lạm phát vượt 50%, dân chúng đối mặt áp lực cái ăn khốc liệt và nghèo nàn ngày càng sâu sắc. Những cảng biển bị siết cổ +Khi Donald Trump ra lệnh phong tỏa eo biển Hormuz, hạm đội thứ Năm của Mỹ, với sự hỗ trợ từ các đồng minh vùng Vịnh, đã biến vùng nước chiến này thành một bức tường thép vô hình. Tất cả tám cảng phía nam của Iran, nơi tập trung gần như toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu khí và hàng hóa bị đóng chặt. +Bandar Abbas, cảng container lớn nhất, với khả năng tiếp nhận hàng chục triệu tấn mỗi năm, giờ đây chỉ còn là bến cảng chết. Đảo Kharg, “trái tim dầu mỏ” của Iran, chiếm tới 92% lượng xuất khẩu dầu thô, nằm cô lập hoàn toàn. Không tuyến thay thế nào đủ công suất. Assaluyeh, trung tâm hóa dầu khổng lồ, Bandar Imam Khomeini, Bushehr, Chabahar dù nằm ngoài eo Hormuz nhưng vẫn thuộc vịnh Oman đều bị phong tỏa. Khorramshahr và Bandar Mahshahr cũng chung số phận. +Chỉ còn ba cảng nhỏ phía bắc trên Biển Caspi là Amirabad, Anzali, Nowshahr, vẫn hoạt động, nhưng chúng chỉ đáp ứng chưa tới 10% công suất toàn quốc. Iran không có đường thoát. +Kho dầu tại Kharg và các cảng khác sẽ đầy trong khoảng mười ba ngày. Sau đó là buộc phải đóng giếng, mất sản lượng vĩnh viễn hàng trăm nghìn thùng mỗi ngày. Trump không cần bắn thêm một phát súng. Ông cần giữ tàu chiến ở vị trí và để thời gian làm phần việc còn lại. Khóa chặt Iran. Thiệt hại kinh tế khổng lồ +Mỗi ngày Iran mất khoảng 435 triệu đô la. Tương đương 13 tỷ đô la mỗi tháng. Con số này không phải ước tính mơ hồ mà là tính toán từ dữ liệu xuất khẩu thực tế trước phong tỏa. +Xuất khẩu dầu thô khoảng 1,5 triệu thùng mỗi ngày, giá thị trường hiện tại mang về gần 139 triệu đô la. Gần như bị xóa sổ hoàn toàn. Thêm 130 triệu đô la mỗi ngày từ hóa dầu và hàng hóa khác, tất cả phụ thuộc vào các cảng vùng Vịnh. Nhập khẩu bị gián đoạn 159 triệu đô la mỗi ngày, từ lương thực, thuốc men, linh kiện máy móc đến sắt thép. +Tổng thiệt hại kép, mất thu và tăng chi đẩy cán cân thanh toán của Iran vỡ trận. Đồng rial, vốn đã lao dốc trong suốt cuộc chiến, giờ đây đối mặt nguy cơ sụp đổ thêm một đợt mạnh mẽ. +Ngân hàng Trung ương Iran buộc phải in thêm tiền, tờ 10 triệu rial đã xuất hiện từ trước, nay có nguy cơ trở thành đồng tiền thông dụng. Dầu chiếm từ 57 đến 85% thu ngân sách nhà nước. Mất nguồn thu này đồng nghĩa với thâm hụt khổng lồ. Chính phủ sẽ in tiền trả lương, trả trợ cấp, tạo ra vòng xoáy lạm phát tiền tệ, giá cả không thể kiểm soát. +Những cảng bị phong tỏa là cửa ngõ thương mại và là mạch máu của nền kinh tế Iran. Khi mạch máu bị siết, cả cơ thể rung chuyển. Dân chúng Iran và áp lực cái ăn +Trong khi các con số kinh tế bay vèo vèo trên bàn giấy Washington và Tehran, người dân Iran đang đối mặt với thực tế phũ phàng nhất, áp lực cái ăn. +Lạm phát trước phong tỏa đã ở mức 50,6% hàng năm, thực phẩm tăng 105%. Bánh mì và ngũ cốc tăng 140%, thịt đỏ tăng 135%, dầu ăn tăng 219%. +Sau phong tỏa, mọi thứ sẽ còn tệ hơn nhiều. 70% nguồn cung thực phẩm nhập khẩu qua Hormuz. Khi nguồn này bị cắt, giá bánh mì, gạo, dầu ăn, thịt gia cầm sẽ tăng thêm 100-200% chỉ trong một đến hai tháng. Thuốc men khan hiếm, máy móc sửa chữa nhà máy dừng hoạt động, chuỗi cung ứng nội địa sụp đổ. +Lạm phát điểm đã chạm 68,1% trước đó; nay có nguy cơ vượt 100% trong vòng ba tháng. Siêu lạm phát không còn là kịch bản xa xôi. +Người dân nghèo ở nông thôn chịu thiệt hại nặng hơn thành thị. Họ vốn đã sống trong cảnh thiếu thốn, nay giá cả tăng vọt khiến bữa ăn trở thành xa xỉ. Trẻ em suy dinh dưỡng, người già không có thuốc, công nhân thất nghiệp vì nhà máy đóng cửa. Nền kinh tế Iran vốn đã lạc hậu vì hàng chục năm trừng phạt và quản lý kém, nay càng bị đẩy sâu vào vòng xoáy nghèo nàn. Những khu ổ chuột quanh Tehran, những làng quê khô cằn ở tỉnh Khuzestan, những gia đình trung lưu từng có xe hơi và điện thoại thông minh, tất cả đang chứng kiến đồng rial mất giá từng ngày, lương mua được ít đi, tương lai bị bóp nghẹt. +Trump phong tỏa Hormuz là đòn đánh vào chính quyền Tehran. Và cũng là đòn đánh thẳng vào cuộc sống của hơn 90 triệu người Iran. Khi cái ăn trở thành nỗi lo hàng ngày, khi nghèo nàn và lạc hậu không còn là từ ngữ trừu tượng mà là thực tế hàng giờ, khả năng duy trì xung đột của Iran cũng bị bào mòn đến mức thấp nhất. +Thời gian đang trôi. Kho dầu đầy dần. Giá thực phẩm tăng từng giờ. Và người dân Iran, một lần nữa, phải trả giá cho những quyết định ở đỉnh cao quyền lực./.  

Iran đã chính thức gửi đề nghị hòa bình 10 điểm qua trung gian Pakistan vào ngày 6/4/2026, ngay trước thời hạn tối hậu thư của Tổng thống Trump. Trump gọi đây là “workable” (có cơ sở để đàm phán), nhưng Mỹ chưa chấp nhận toàn bộ và chỉ đồng ý ngừng bắn tạm thời 2 tuần để đàm phán thêm. Dưới đây là phân tích chi tiết và so sánh trực tiếp đề nghị của hai bên. 1. Nội dung chính đề nghị 10 điểm của Iran Iran nhấn mạnh kết thúc vĩnh viễn chiến tranh (permanent end to the war), không chỉ ngừng bắn tạm thời. 10 điểm chính bao gồm: 1. Mỹ cam kết không tấn công nữa (guarantee of non-aggression). 2. Iran tiếp tục kiểm soát Eo biển Hormuz (continued Iranian control). 3. Mỹ công nhận quyền làm giàu uranium của Iran (acceptance of uranium enrichment program). 4. Dỡ bỏ toàn bộ sanctions chính (primary sanctions). 5. Dỡ bỏ toàn bộ sanctions thứ cấp (secondary sanctions). 6. Hủy bỏ tất cả nghị quyết Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc nhắm vào Iran. 7. Hủy bỏ tất cả nghị quyết IAEA về chương trình hạt nhân Iran. 8. Chấm dứt tất cả xung đột khu vực (Lebanon, Yemen, Iraq…). 9. Mỹ và đồng minh bồi thường thiệt hại tái thiết hạ tầng (war reparations). 10. Xây dựng cơ chế an toàn cho tàu bè qua Hormuz (có thể thu phí 2 triệu USD/tàu, chia với Oman). Iran coi đây là “gói toàn diện” để chấm dứt chiến tranh vĩnh viễn. 2. Đề nghị của Hoa Kỳ (theo các nguồn Mỹ và trung gian) Mỹ không công bố văn bản chính thức 10 điểm, nhưng qua các tuyên bố của Trump và các nguồn gián tiếp (Axios, Reuters, Al Jazeera) có thể tóm tắt các yêu cầu chính của Mỹ: - Ngừng bắn tạm thời 2 tuần (hoặc 45 ngày) để đàm phán. - Iran mở ngay lập tức và hoàn toàn Eo biển Hormuz cho tàu thương mại. - Iran giảm mạnh hoặc chấm dứt hỗ trợ proxy (Houthi, Hezbollah, lực lượng Shiite Iraq…). - Iran hạn chế chương trình tên lửa đạn đạo và minh bạch chương trình hạt nhân dưới giám sát IAEA. - Chỉ dỡ bỏ một phần sanctions nếu Iran tuân thủ (không dỡ toàn bộ). - Không bồi thường thiệt hại hạ tầng cho Iran. - Không công nhận quyền làm giàu uranium tự do của Iran. Mỹ coi trọng ngừng bắn tạm thời + mở Hormuz ngay làm điều kiện tiên quyết, sau đó mới đàm phán dài hạn. 3. So sánh trực tiếp hai đề nghị   Nội dung chính Đề nghị Iran (10 điểm) Đề nghị Hoa Kỳ Mức độ đồng thuận Kết thúc chiến tranh Vĩnh viễn (permanent) Tạm thời (2 tuần hoặc 45 ngày) Không đồng thuận Eo biển Hormuz Iran tiếp tục kiểm soát + thu phí Mở cửa ngay lập tức, tự do, an toàn Không đồng thuận Chương trình hạt nhân Công nhận quyền làm giàu uranium Hạn chế + giám sát IAEA nghiêm ngặt Không đồng thuận Sanctions Dỡ bỏ toàn bộ (primary + secondary) Chỉ dỡ một phần nếu Iran nhượng bộ Không đồng thuận Bồi thường thiệt hại Yêu cầu Mỹ bồi thường tái thiết Bác bỏ hoàn toàn Không đồng thuận Xung đột khu vực & proxy Chấm dứt tất cả xung đột khu vực Iran phải giảm/chấm dứt hỗ trợ proxy Không đồng thuận Tên lửa đạn đạo Không đề cập (ngầm giữ nguyên) Yêu cầu hạn chế nghiêm ngặt Không đồng thuận 4. Những bất đồng không thể giải quyết Đây là 4 điểm “không thể nhượng bộ” khiến hai bên rất khó đạt thỏa thuận toàn diện trong ngắn hạn: 1. Chương trình hạt nhân & làm giàu uranium Iran coi đây là “quyền chủ quyền” không thể nhượng bộ. Mỹ và Israel coi đây là mối đe dọa tồn vong. Đây là bất đồng cốt lõi nhất. 2. Hỗ trợ proxy (Houthi, Hezbollah…) Iran xem đây là “công cụ chiến lược” không thể từ bỏ. Mỹ coi đây là nguồn gốc bất ổn khu vực và đòi chấm dứt hoàn toàn. Iran không thể chấp nhận vì sẽ mất ảnh hưởng khu vực. 3. Bồi thường thiệt hại & dỡ bỏ sanctions toàn bộ Iran đòi bồi thường và dỡ bỏ tất cả sanctions để “tái thiết”. Mỹ bác bỏ vì coi Iran là bên gây xung đột và không muốn “thưởng” cho hành vi trước đó. 4. Kiểm soát Eo biển Hormuz Iran đòi tiếp tục kiểm soát (và thu phí). Mỹ đòi mở cửa tự do, không điều kiện. Đây là điểm kinh tế then chốt ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu toàn cầu. Kết luận: Đề nghị 10 điểm của Iran mang tính “tối đa” (maximalist), tập trung vào lợi ích chiến lược lâu dài của Tehran (kiểm soát Hormuz, giữ chương trình hạt nhân, dỡ sanctions toàn bộ). Đề nghị của Mỹ mang tính “thực dụng ngắn hạn”, ưu tiên mở Hormuz ngay và ngừng bắn tạm thời để giảm áp lực kinh tế. Bốn bất đồng trên là không thể giải quyết trong 15–20 ngày đàm phán hiện tại, vì chạm đến “lằn ranh đỏ” cốt lõi của cả hai bên. Kết quả khả dĩ nhất là một thỏa thuận tạm thời mong manh (ngừng bắn kéo dài thêm 30–45 ngày) chứ không phải hòa bình toàn diện./.  

Dưới đây là tình hình cập nhật về chiến tranh Iran-Israel-Hoa Kỳ (bắt đầu từ ngày 28/2/2026 với các cuộc không kích phối hợp của Hoa Kỳ-Israel vào Iran), tính đến cuối tháng 3/2026. Chiến tranh đã kéo dài hơn một tháng và đang có dấu hiệu mở rộng khu vực, nhưng khả năng tấn công quy mô lớn của Iran đã bị suy giảm đáng kể, tuy nhiên vẫn còn khả năng cầm cự và gây khó khăn cho liên quân Hoa Kỳ – Do Thái. 1. Tình hình tổng quát và mức độ mở rộng - Chiến tranh bắt nguồn từ các cuộc không kích bất ngờ của Hoa Kỳ-Israel nhắm vào cơ sở hạ tầng quân sự, tên lửa, hạt nhân và lãnh đạo Iran (bao gồm việc tiêu diệt Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và nhiều chỉ huy cấp cao). Iran đáp trả bằng hàng loạt tên lửa đạn đạo và drone. Lãnh đạo tối cao Khamenei và hàng trăm nhân vật lãnh đạo hàng đầu của chính phủ, quân đội, Vệ Binh Hồi Giáo IRGC, dân quân Basij đã bị thiệt mạng.   - Đến nay, Hoa Kỳ-Israel đã thực hiện hàng chục ngàn cuộc không kích (hơn 13.000-16.000 mục tiêu), tập trung vào kho tên lửa, bệ phóng, nhà máy sản xuất vũ khí và cơ sở hạt nhân. Iran đã mất khoảng 2/3 kho tên lửa (phá hủy hoặc hư hỏng), khoảng 330/470 bệ phóng tên lửa, và nhiều chỉ huy địa phương IRGC (Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo) đã thiệt mạng   - Iran vẫn duy trì các cuộc bắn tên lửa nhỏ lẻ (khoảng 5-11 đợt/ngày, thường chỉ vài quả mỗi đợt) nhằm tạo áp lực tâm lý lên Israel, buộc dân thường phải liên tục trú ẩn. Tuy nhiên, đây được đánh giá là chiến lược kém hiệu quả do kho dự trữ bị suy giảm mạnh. Hiện đang tạo áp lực lên tuyến đường biển  cung cấp năng lược cho thế giới xuyên qua eo biển Hormuz, đồng thời đe dọa bắn vào các khu du lịch, các trung tâm lọc nước các quốc gia vùng Vịnh. Dân chúng Iran cung cấp tọa độ các căn cứ IRGC, chốt đóng quân, các sĩ quan cao cấp, ...cho Do Thái để drone bay lượn tấn công chính xác. 2. Các nhóm proxy Iran tham gia cuộc chiến   - Hezbollah (Nam Lebanon): Đã tham gia tích cực từ đầu tháng 3/2026, thực hiện hàng chục đến hàng trăm cuộc tấn công bằng rocket, drone và tên lửa chống tăng nhắm vào lực lượng Israel ở miền Bắc Israel và miền Nam Lebanon. Hezbollah vẫn duy trì khả năng đáng kể dù bị suy yếu trước đó.   - Houthi (Yemen): Mới chính thức tham gia gần đây (cuối tháng 3/2026) bằng cách bắn tên lửa đạn đạo và drone nhắm vào miền Nam Israel. Đây là lần đầu họ trực tiếp tham chiến trong cuộc xung đột này. Họ chưa tấn công tàu bè ở Biển Đỏ ở mức độ lớn (cách tiếp cận thận trọng để tránh leo thang trực tiếp với Hoa Kỳ).   - Các nhóm dân quân Iraq (PMF) và một số proxy khác cũng tham gia hạn chế, chủ yếu tấn công căn cứ Hoa Kỳ trong khu vực. 3. Đe dọa của IRGC về eo biển Hormuz và các mục tiêu khác   - IRGC tuyên bố đóng eo biển Hormuz đối với tàu bè liên quan đến Hoa Kỳ, Israel và đồng minh, đe dọa đốt cháy bất kỳ tàu nào cố gắng đi qua. Thực tế, việc đóng cửa đã gây gián đoạn nghiêm trọng vận chuyển dầu mỏ (khoảng 20% dầu thế giới qua đây), đẩy giá dầu tăng cao. Một số ngành nghề bị ảnh hưởng nặng bắt đầu lên tiếng yêu cầu chính phủ hỗ trợ. Hơn 20 quốc gia đã lên tiếng sẵn sàng phối hợp để bảo vệ tự do hàng hải qua eo biển Hormuz.   - Iran đe dọa tấn công các địa điểm du lịch, công viên giải trí trên toàn khu vực Vịnh và thế giới, cũng như hạ tầng lọc nước, điện, năng lượng của các nước Vùng Vịnh (Saudi Arabia, UAE, Qatar, Kuwait, Bahrain...). Họ đã thực hiện một số cuộc tấn công drone/tên lửa vào nhà máy lọc dầu, nhà máy khí hóa lỏng (LNG) và cơ sở hạ tầng nước ở các nước này, gây thiệt hại nhưng hệ thống phòng không Vùng Vịnh chặn được phần lớn.   - Iran cũng đe dọa tấn công các căn cứ Hoa Kỳ, Israel và các nước Vùng Vịnh bằng tên lửa còn lại. Hiện đã có 13 quân nhân Hoa Kỳ thiệt mạng và hơn 200 người khác bị thương vì các đợt hỏa tiễn trả đữa của Iran, sau 1 tháng chiến tranh bằng không kích. 4. Khả năng tên lửa đạn đạo còn lại của Iran   Dù đã bị tấn công hơn 16.000 mục tiêu, Iran vẫn còn kho tên lửa đủ để bắn các đợt nhỏ lẻ (khoảng 10 quả/ngày vào Israel). Hoa Kỳ đánh giá đã phá hủy hoặc hư hỏng khoảng 2/3 kho dự trữ. Iran đang cố gắng bảo vệ bệ phóng bằng cách triển khai ít hơn và phân tán. Khả năng bắn quy mô lớn (hàng trăm quả) để vượt qua hệ thống phòng thủ Israel đã bị suy giảm mạnh. 5. Kế hoạch của Hoa Kỳ về đảo Kharg và eo biển Hormuz - Tổng thống Trump đã công khai cân nhắc chiếm hoặc phong tỏa đảo Kharg (đảo nhỏ nhưng xử lý ~90% xuất khẩu dầu thô của Iran) để gây áp lực buộc Iran mở lại Hormuz. Ngũ Giác Đài đang lập kế hoạch cho các hoạt động đổ bộ hạn chế hoặc đột kích mặt đất. Iran đang tăng cường phòng thủ quanh đảo.   - Hoa Kỳ đã điều thêm 5000 thủy quân lục chiến (các đơn vị 11 và 31 trên các tầu đổ bộ Boxer, Tripoli, hơn 2000 lính nhảy dù thuộc sư đoàn 82 và tài sản quân sự vào khu vực. Trump đưa ra tối hậu thư yêu cầu mở Hormuz, nhưng đã hoãn vài lần để đàm phán.   - Các cuộc đàm phán gián tiếp (qua Pakistan và các nước khu vực) đang diễn ra, nhưng chưa có tiến triển rõ ràng. Iran cảnh báo sẽ đáp trả mạnh nếu Hoa Kỳ đổ bộ. Tóm tắt tình hình hiện tại (cuối tháng 3/2026)   Chiến tranh đang ở giai đoạn leo thang khu vực nhưng Iran bị suy yếu về khả năng tấn công quy mô lớn. Các proxy (Hezbollah, Houthi) đã tham gia hỗ trợ, Chiến sự được mở rộng đến miền Nam Libanon. Ei biển Hormuz bị Iran kiểm soát/triệt để gây gián đoạn kinh tế toàn cầu, và rủi ro tấn công hạ tầng dân sự (nước, điện, du lịch) ở Vùng Vịnh là có thật. Hoa Kỳ-Israel tiếp tục kiểm soát không phận Iran và tiêu diệt các mục tiêu chiến lược (hỏa tiễn đạn đạo, xưởng chế tạo Drone, hạ tầng quân sự,..). Tình hình đang biến động, có thể thay đổi nhanh chóng tùy thuộc vào kết quả đàm phán ngừng bắn hoặc các quyết định quân sự tiếp theo. Hậu quả nhân đạo và kinh tế (giá dầu cao, gián đoạn năng lượng) đang rất nghiêm trọng.  

Ks. Nguyễn Ngọc Bảo Tính đến cuối tháng 3 năm 2026, cục diện cuộc chiến tại Ukraine đã có những bước ngoặt mang tính lịch sử. Sau giai đoạn bế tắc kéo dài của năm 2024 và nửa đầu 2025, quân đội Ukraine đã thực hiện một cuộc phản công "kỹ thuật số" quy mô chưa từng có, đẩy quân đội Nga vào thế phòng thủ bị động trên toàn chiến tuyến. Dưới đây là tổng kết chi tiết về tình hình chiến sự: 1. Thành quả lãnh thổ và Chiến thuật "Bầy đàn Drone" Từ đầu năm 2026 đến nay, Ukraine đã giải phóng thêm khoảng 2.500 - 3.200 km² lãnh thổ. Con số này tuy không lớn so với tổng diện tích bị chiếm đóng, nhưng lại nằm ở những vị trí chiến lược then chốt, cắt đứt các mạch máu hậu cần của Nga. Chiến thuật "Bầy đàn": Ukraine không còn dùng drone đơn lẻ. Họ sử dụng AI để điều khiển hàng trăm drone FPV và drone tự sát (Kamikaze) tấn công cùng lúc vào một mục tiêu. Hệ thống tác chiến điện tử (EW) của Nga thường bị quá tải trước số lượng mục tiêu quá lớn. Hiệu quả: Drone hiện chiếm tới 70-80% nguyên nhân gây thiệt hại về thiết giáp và bộ binh cho Nga trên tiền tuyến. 2. Các trục tiến công chính trên chiến tuyến 1.000 km Ukraine hiện đang tập trung hỏa lực vào 3 trục chính nhằm bẻ gãy "Hành lang đất liền": Trục Zaporizhzhia (Hướng về Melitopol): Đây là mũi nhọn quan trọng nhất. Ukraine đã chọc thủng "Phòng tuyến Surovikin" thế hệ mới, tiến sát đến trung tâm hậu cần Melitopol nhằm chia cắt quân đoàn Nga tại phía Nam và tại bán đảo Crimea. Trục Bakhmut - Soledar: Ukraine đã bao vây và chiếm lại phần lớn các cao điểm quanh Bakhmut, biến thành phố này thành một "cái bẫy" tiêu diệt lực lượng dự bị của Nga. Trục Tả ngạn sông Dnipro (Kherson): Các đầu cầu của Ukraine tại tả ngạn đã mở rộng, buộc Nga phải rút lui khỏi các vùng đầm lầy để tránh bị bao vây bởi drone nước (USV) và drone không trung phối hợp. 3. Tại sao Nga bị đẩy lùi và tổn thất nặng nề? Có ba nguyên nhân cốt lõi khiến quân đội Nga suy yếu nghiêm trọng trong quý I/2026: Sự bất lực trước công nghệ Drone: Nga vẫn dựa vào tư duy "hỏa lực pháo binh hạng nặng". Tuy nhiên, drone của Ukraine có giá chỉ vài trăm USD nhưng có thể tiêu diệt xe tăng T-90 trị giá hàng triệu USD. Nga thiếu các hệ thống phòng thủ điểm (point defense) hiệu quả để đánh chặn bầy đàn drone tầm thấp. Khủng hoảng chỉ huy và "Bệnh báo cáo": Hệ thống chỉ huy của Nga vẫn lún sâu trong tệ nạn tham nhũng và "báo cáo láo". Các tướng lĩnh cấp dưới thường thổi phồng chiến tích và che giấu tổn thất để tránh bị kỷ luật, dẫn đến việc Bộ Tổng tham mưu Nga đưa ra các quyết định dựa trên dữ liệu sai lệch. Kiệt quệ về thiết bị hiện đại: Sau hơn 4 năm chiến tranh với những tổn thất nặng nề về nhân mạng, khí tài quân sự, Nga bắt đầu phải đưa ra mặt trận các dòng xe tăng cũ từ thập niên 60-70 (như T-62, T-55) do các nhà máy không kịp bù đắp lượng xe tăng hiện đại bị drone phá hủy. 4. Cuộc chiến ngay tại nội địa Nga Ukraine đã mở rộng phạm vi tấn công bằng drone tự chế (như dòng "Liutyi") ra xa tới hơn 1.500 km bên trong lãnh thổ Nga: Đánh vào "túi tiền": Các nhà máy lọc dầu (Refineries) tại vùng Tatarstan và sâu trong nội địa Nga bị tấn công liên tục, gây thiếu hụt nhiên liệu cho chính quân đội Nga. Đồng thời đánh vào nguồn tài chánh huyết mạch cho nỗ lực quân sự của Nga. Tê liệt khả năng của không quân: Các phi trường quân sự như Engels-2, Olenya (nơi trú ẩn của oanh tạc cơ chiến lược Tu-95, Tu-160) bị drone đột kích, phá hủy các máy bay đắt giá ngay trên đường băng. Phá hủy các cơ sở hậu cần: Các kho đạn lớn dọc biên giới và các nút giao đường sắt bị đánh phá chính xác nhờ sự hỗ trợ tọa độ từ vệ tinh của Hoa Kỳ và tình báo nhân dân. 5. Cái nhìn tổng thể: Cuộc chiến tiêu hao công nghệ cao Đến tháng 3/2026, cuộc chiến không còn là cuộc đối đầu giữa hai quân đội truyền thống, mà là cuộc đấu giữa Số lượng (Nga) và Công nghệ thông minh (Ukraine). Tạm kết : Ukraine đang giành lại thế chủ động chiến lược nhờ sự vượt trội về công nghệ tự động hóa và sự hỗ trợ tình báo thời gian thực từ Hoa Kỳ và NATO. Ngược lại, Nga đang lún sâu vào một cuộc chiến tiêu hao mà họ không thể thắng bằng số lượng quân đông đảo nếu không giải quyết được bài toán drone. Tuy nhiên, Nga vẫn còn lợi thế về kho tên lửa đạn đạo tầm xa và tiềm lực hạt nhân, khiến Ukraine vẫn phải thận trọng trong các bước tiến sâu vào lãnh thổ Nga để tránh leo thang không kiểm soát. Trong lúc các cuộc thương thuyết vẫn dậm chân tại chỗ, trước những yêu sách không thể chấp nhận được của ông Putine. Tư thế công nghệ drone của Ukraine đã được chính thức công nhận, khi các quốc gia vùng Vịnh đã nhờ Ukraine giúp họ chống lại các drone tự sát của Iran./.    

Nếu bạn chưa thực sự hiểu tầm quan trọng của nó thì nên xem nội dung này. Tên khai sinh: A-10 Thunderbolt II, thần sấm, đây là cách gọi trang trọng trong các báo cáo của Lầu Năm Góc.   Tên dân gian: Lợn lòi (Warthog) vì ngoại hình... không được đẹp trai cho lắm, nhưng cực kỳ lì lợm.   Nếu ai biết khả năng chiến đấu của nó thì nó xứng đáng với cái tên lợn lòi với bộ giáp siêu dày cùng với tiếng pháo GAU-8 Avenger 30mm.   A-10 được thiết kế để bị bắn mà vẫn không rơi.   Giáp trụ: Phi công ngồi trong một "bồn tắm" bằng titan dày tới 3,8cm, có khả năng chống chịu trực diện đạn phòng không 23mm của Iran. Mục đích của nó chính là làm bị thịt hứng mọi hỏa lực địch, tấn công ở tầm thấp để yểm trợ bộ binh mà vẫn có thể lết về tới căn cứ. Thiết kế dự phòng: Nó có thể tiếp tục bay khi mất một động cơ, mất một nửa phần đuôi, hoặc thậm chí là mất... một bên cánh.   Trong khi các loại máy bay tàng hình mỏng manh phải trốn tránh radar, "Lợn lòi" sẵn sàng lao vào tầm hỏa lực tầm thấp để hỗ trợ bộ binh, một sự lỳ lợm mà lính IRGC chắc chắn chưa bao giờ được huấn luyện để đối đầu.   3. Khả năng "Quét dọn" ở tầm thấp   A-10 có thể bay chậm (chỉ khoảng 300km/h) và lượn lờ trên chiến trường trong thời gian rất dài.   Ở tốc độ này, phi công có thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường để phân biệt đâu là dân thường, đâu là mục tiêu quân sự - điều cực kỳ quan trọng khi lực lượng bộ binh Hoa Kỳ tác chiến trong nội đô Tehran.   Tác chiến đêm: Với các thiết bị chỉ thị mục tiêu hiện đại, A-10 có thể săn lùng các bệ phóng tên lửa di động của Iran ngay cả trong đêm tối sau khi các đòn Epic Fury đã làm mù hệ thống radar đối phương.   Nói chung thì, sự xuất hiện của A-10 Warthog chính là nói cho người ta biết: Hoa Kỳ sắp triển khai lực lượng đặc nhiệm trên bộ./.  

Tình hình hiện nay tại Cuba (tháng 3/2026) đang ở mức khủng hoảng nghiêm trọng nhất trong nhiều thập kỷ, với thiếu dầu nghiêm trọng dẫn đến mất điện hàng loạt, thiếu thực phẩm và gián đoạn các dịch vụ cơ bản. Đây không phải do “phong tỏa gắt gao của Hoa Kỳ”, mà là kết quả của chính sách tạo áp lực tối đa của Tổng thống Trump kết hợp với quản lý kinh tế yếu kém kéo dài từ nhiều thập niên qua của chính quyền độc tài Cuba. Chi tiết tình hình thực tế - Thiếu dầu và mất điện: Không có chuyến tàu dầu nào đến Cuba trong 3 tháng qua (từ tháng 12/2025 đến nay). Nguồn chính Venezuela (cung cấp ~35.000 thùng/ngày, chiếm nửa nhu cầu) bị cắt hoàn toàn sau khi Hoa Kỳ can thiệp, bắt ông Nicolás Maduro (tháng 1/2026) và kiểm soát xuất khẩu dầu Venezuela. Hoa Kỳ còn đe dọa áp thuế quan với các nước khác (Mexico, Nga, Algeria) nên họ ngừng cung cấp. Kết quả: cúp điện lớn ngày 4/3/2026 khiến 2/3 đảo (từ Pinar del Río đến Camagüey, bao gồm Havana) mất điện hoàn toàn trong nhiều giờ; cắt điện hàng ngày lên đến 18 giờ ở nhiều nơi. Nhà máy nhiệt điện Antonio Guiteras (đông Havana) liên tục hỏng do thiếu nhiên liệu dự phòng. Giao thông công cộng gần như tê liệt, rác chất đống vì xe tải không chạy, trường học và văn phòng giảm giờ hoặc đóng cửa. - Thiếu thực phẩm: Hệ thống phân phối thực phẩm bị gián đoạn vì thiếu xăng vận chuyển và lạnh bảo quản. Nông nghiệp đình trệ (không thu hoạch được), thực phẩm nhập khẩu (chiếm phần lớn) không đến được hoặc hỏng do mất điện. Giá tăng vọt, nhiều gia đình dùng than củi nấu ăn, trẻ em và người già chịu ảnh hưởng nặng nhất. Liên Hợp Quốc cảnh báo sự sụp đổ nhân đạo nếu không có dầu: bệnh viện thiếu điện cho máy móc (thoái hóa, lọc máu), nước sạch gián đoạn (80% máy bơm phụ thuộc điện). - Du lịch và kinh tế: Du lịch sụp đổ (hàng không Canada, Nga, châu Âu hủy chuyến vì thiếu nhiên liệu bay), khách sạn đóng cửa, dẫn đến mất nguồn thu ngoại tệ lớn. Người dân như tài xế xe cổ Mandy Pruna ở Havana cho biết: “Không xăng, không khách du lịch, không có gì để làm”. - Xã hội và y tế: Bệnh viện cắt dịch vụ, xe cứu thương ngừng hoạt động. Có hiện tượng “cacerolazo” (đập nồi đêm) và biểu tình nhỏ (sinh viên ngồi đình công tại Havana), nhưng chính quyền tổ chức biểu tình chống “đế quốc Hoa Kỳ” để kiểm soát tình hình. Chủ tịch Cuba Miguel Díaz-Canel kêu gọi “chống cự sáng tạo” và áp dụng chế độ thời chiến: ưu tiên nhiên liệu cho bệnh viện/nông nghiệp, giảm giờ làm nhà nước. Nguyên nhân chính - Vai trò của Hoa Kỳ: Hành động cụ thể năm 2026 của TT Trump (Executive Order 29/1/2026) đã biến cấm vận cũ (từ 1962) thành phong toả dầu hỏi thực sự. Mục tiêu: ép Cuba cải cách hoặc tiếp quản để thay đổi chế độ ôn hòa trước cuối 2026. Tuy nhiên, cấm vận lâu năm chỉ là nền tảng; khủng hoảng cấp tính bắt nguồn từ việc cắt nguồn Venezuela sau khi Hoa Kỳ can thiệp. - Yếu tố nội tại Cuba: Quản lý kinh tế yếu kém (chính sách nông nghiệp thất bại, cơ sở hạ tầng điện cũ kỹ, thiếu đầu tư bảo dưỡng), phụ thuộc 70-80% dầu nhập khẩu, và chính sách xã hội chủ nghĩa độc tài, thiếu thích nghi với tình hình Cuba. Khủng hoảng đã âm ỉ từ trước 2026 (cúp điện 2024-2025, lạm phát cao). Các kịch bản có thể xảy ra Dựa trên tình hình hiện tại (đàm phán đang diễn ra) và mục tiêu của các bên, đây là các kịch bản chính, sắp xếp theo mức độ khả năng: 1. Đàm phán thành công và nới lỏng dần (khả năng cao nhất hiện nay, ~40-50%): Chủ tịch Cuba Díaz-Canel đã xác nhận đang đàm phán trực tiếp với Hoa Kỳ từ ngày 13/3/2026, kèm thiện chí thả 51 tù nhân chính trị. Hoa Kỳ đã cho phép một phần dầu Venezuela bán cho khu vực tư nhân Cuba (tháng 2/2026). Nếu Cuba nhượng bộ thêm (cải cách kinh tế, giảm kiểm soát quân đội trong kinh tế), Hoa Kỳ có thể cấp phép dầu hợp pháp và giảm áp lực. Kết quả: cúp điện giảm, thực phẩm cải thiện trong 3-6 tháng, nhưng chính quyền Cuba phải thay đổi lớn. Hoa Kỳ có thể tuyên bố “thắng lợi” mà không cần can thiệp quân sự. 2. Khủng hoảng kéo dài dẫn đến bất ổn xã hội và di cư ồ ạt (xác xuất ~30%): Nếu đàm phán thất bại (Hoa Kỳ đòi “thay đổi chế độ” quá mạnh, Cuba từ chối), đến tháng 4-5/2026 Cuba có thể hết sạch dự trữ dầu. Cúp điện toàn đảo, thiếu lương thực nghiêm trọng → biểu tình lan rộng (như 2021 nhưng mạnh hơn), di cư bằng thuyền tăng vọt sang Florida. Chính quyền có thể sụp đổ nội bộ hoặc phải nhượng bộ cực đoan. LHQ và các nước Caribbean đã cảnh báo một thảm hoạ về nhân đạo. 3. Cuba cầu viện Nga/Trung Quốc hoặc xung đột leo thang (khả năng thấp hơn, ~15-20%): Nga/Trung có thể thử gửi tàu dầu (đã tuyên bố hỗ trợ), nhưng Hoa Kỳ kiểm soát chặt (có thể bắt tàu như với Venezuela). Nếu xảy ra, rủi ro xung đột nhỏ ở Caribbean, nhưng ít khả năng vì cả hai bên đều muốn tránh xung độ dẫn đến chiến tranh nóng. Cuba có thể nhận viện trợ nhân đạo từ EU/Trung Quốc, nhưng không giải quyết được gốc rễ vấn đề. 4. Tiếp quản thân thiện (Friendly takeover) hoặc thay đổi chế độ mạnh (khả năng thấp, ~10%): TT Trump từng nói công khai “Cuba là tiếp theo” sau Iran, và có thể hỗ trợ phe đối lập (như José Daniel Ferrer). Nếu biểu tình lớn và quân đội Cuba chia rẽ, Hoa Kỳ có thể can thiệp gián tiếp (bằng không quân sự). Tuy nhiên ông Trump ưu tiên đàm phán hơn chiến tranh. Kết luận phân tích: Cuộc khủng hoảng này chủ yếu do quyết định chính trị của Hoa Kỳ năm 2026, nhưng Cuba không thể đổ hết lỗi cho “phong tỏa” vì vấn đề nội tại (quản trị yếu kém, chế độ độc tài) đã tồn tại hàng chục năm. Hiện tại, đàm phán là tia hy vọng duy nhất để tránh thảm họa nhân đạo. Nếu hai bên thỏa thuận nhanh (trong vài tuần tới), tình hình có thể ổn định và chuyển biến ôn hòa.

Thụy My Sau hơn một tuần oanh kích dữ dội của Israel và Hoa Kỳ, bộ máy quân sự và chính trị của Iran bị rung chuyển mạnh. Cuộc chiến bước sang giai đoạn mới, giai đoạn mà công nghệ quân sự, toan tính chiến lược và những hệ quả địa chính trị, từ sự can dự của Nga cho đến nguy cơ cú sốc dầu lửa, đang định hình lại cục diện Trung Đông. Oanh kích dồn dập, Iran bị đánh vào tận trung tâm quyền lực Le Figaro và Le Monde ngày 09/03/2026 lược lại hơn một tuần lễ chiến tranh đã làm rung chuyển chính quyền Iran và cả khu vực Trung Đông bốc lửa. Le Monde nhận xét, một boong-ke nằm sâu mấy chục mét dưới lòng đất ở ngay trung tâm Teheran, lẽ ra là sở chỉ huy trong trường hợp Israel và Mỹ tấn công, đã bị oanh tạc ngay ngày đầu cuộc chiến, tiêu diệt giáo chủ và nhiều quan chức chủ chốt. Tình báo Israel sau đó phát hiện trung tâm chỉ huy vẫn hoạt động. Các tiêm kích của Nhà nước Do Thái liền quay lại thả bom ba đợt. Đêm 5 rạng 6 tháng Ba, 50 phi cơ đã trút xuống khoảng 100 quả bom nữa. Hơn một tuần qua, Israel và Hoa Kỳ phối hợp oanh tạc không ngơi nghỉ các doanh trại, hải cảng, tàu biển ; mục đích là bẻ gãy từng đốt trong bộ xương sống của Iran. Hầu như toàn bộ không phận bị khống chế, trên 60 % bệ phóng hỏa tiễn bị phá hủy, nhiều lãnh đạo quân sự và chính trị bị tiêu diệt, hơn 30 tàu Iran tan tành, các trung tâm nguyên tử bí mật gần Teheran được cho là đã bị hư hại. Cả hai quân đội Israel và Hoa Kỳ hầu như không thiệt hại đáng kể, ngoài 6 quân nhân Mỹ hy sinh ở Koweit. Giai đoạn thứ hai bắt đầu từ thứ Sáu tuần trước. Israel và Hoa Kỳ nhắm vào kỹ nghệ quốc phòng, trụ sở chính quyền, bộ máy đàn áp của chế độ để chấm dứt cảnh biển máu. Nhà nước Do Thái không muốn lặp lại kịch bản « chiến tranh 12 ngày » phải dừng lại quá sớm vi Donald Trump ép buộc. Các nước vùng Vịnh bất ngờ vì cường độ và tầm cỡ đáp trả của Iran. Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống Nhất chẳng hạn, bị trên 200 hỏa tiễn và 1.000 drone tấn công, đa số bị đánh chặn. Khi nhắm đến các tàu hàng và nhà máy năng lượng, Iran tìm cách phá hoại hoạt động kinh tế thế giới, mà eo biển Ormuz là hành lang chiến lược. Israel mở thêm mặt trận mới với Hezbollah sau khi bị phe này bắn rốc-kết và drone sang : 26 đợt oanh tạc liên tiếp diễn ra ở Liban. Hãy còn nhiều mục tiêu để tiếp tục làm chế độ yếu đi và cổ vũ dân chúng nổi dậy, như thu hồi uranium đã làm giàu được trữ dưới lòng đất Ispahan hay các nhà tù quan trọng như Evin ở Teheran. Giai đoạn hai : Cuộc chiến của công nghệ cao Les Echos nhận định, « Chiến tranh Iran bước vào giai đoạn hai, công nghệ đứng trên ý thức hệ ». Quân đội Israel cho biết đã tấn công 3.400 vụ trong một tuần, còn Mỹ 3.000 vụ, và theo Lầu Năm Góc, các vụ bắn hỏa tiễn đạn đạo của Iran đã giảm đến 80 % còn drone giảm 83 %. Nhà chính trị học Antoine Basbous đánh giá giai đoạn đầu đã kết thúc vì các nhà lãnh đạo chính đều đã bị tiêu diệt ngay phút đầu tiên, đó là « thành công tuyệt vời của tình báo và hậu cần ». Ngày nay Iran đánh theo kiểu thế kỷ trước, còn đối với Israel và Mỹ là cuộc chiến của trí thông minh nhân tạo, của công nghệ cao. Giai đoạn hai sẽ là những cuộc oanh tạc dữ dội vào Iran, còn Teheran trả đũa có chọn lọc bằng hỏa tiễn và drone trên toàn khu vực và eo biển Ormuz. Lực lượng Syria được cho là sẽ bố trí ở biên giới với Liban để ngăn Hezbollah xâm nhập. Phe Kurdistan ở Iran, được Mỹ trang bị, có thể là một lực lượng đối kháng bên trong, nhưng ông Donald Trump nay đã đổi ý. Nhiều sắc tộc như người Baloutche, Azéri, người Ả Rập Khouzistan có thể nổi lên chống lại chế độ. Israel khẳng định vị thế khi đối đầu thay vì chiến tranh trong bóng tối Theo Le Figaro, mười ngày chiến tranh đã đảo lộn cân bằng chiến lược ở Trung Đông, và Israel chứng tỏ là cường quốc số một trong khu vực. Trong nhiều thập niên, đối đầu giữa Israel, Hoa Kỳ và Iran chủ yếu diễn ra trong bóng tối : Phá hoại chương trình nguyên tử Iran, tấn công tin học, ám sát các nhà khoa học và chỉ huy quân sự. Mục tiêu là kìm hãm leo thang đồng thời tránh xung đột trực tiếp. Nhưng từ hai năm rưỡi qua, Israel chấp nhận đưa chiến tranh vượt ra khỏi biên giới. Libération mô tả « Khói trắng và mây đen ở Iran » : những cuộn khói dày đặc bốc lên từ bốn kho chứa dầu và một địa điểm hậu cần đã nhuộm đen bầu trời thủ đô Teheran suốt cả ngày Chủ nhật. Chìm trong màn mây độc hại, hồi hộp trước báo động phòng không trong khi chính quyền không hề cho xây hầm trú ẩn ngay cả sau chiến tranh 12 ngày, người dân Teheran ngày càng lo lắng, nhiều mặt hàng thực phẩm đã biến mất hay tăng giá gấp đôi, gấp ba ngay trước dịp Năm mới Ba Tư. Bóng dáng Nga trong cuộc phản công của Iran Le Figaro giải thích « Iran đã nhắm vào các địa điểm quân sự Mỹ nhờ tình báo Nga như thế nào ». Hôm thứ Sáu, khi một nhà báo Fox News nêu ra nghi vấn này, ông Donald Trump nói rằng đó là một câu hỏi « ngu ngốc ». Nhưng nhiều cơ quan truyền thông ở Hoa Kỳ dẫn các nguồn từ chính phủ cho biết Nga đã cung cấp những thông tin quan trọng cho Cộng hòa Hồi giáo để tấn công phi cơ và chiến hạm Mỹ ở vùng Vịnh. Phát ngôn viên Nhà Trắng Karoline Leavitt không phủ nhận nhưng giảm nhẹ tác động, nói rằng việc này không thay đổi được gì đối với chiến dịch quân sự ở Iran, vì « chúng tôi sắp sửa tiêu diệt được toàn bộ ». Bộ Tổng tham mưu Mỹ thông tin rất ít về các thiệt hại ở những căn cứ quân sự Trung Đông, cải chính tin drone tấn công hàng không mẫu hạm USS Abraham Lincoln, từ chối xác nhận tin một cơ sở CIA ở đại sứ quán Mỹ ở Riyad bị nhắm đến. Tại Qatar, các ăng-ten của căn cứ quân sự Al-Udeid bị ảnh hưởng, truyền hình Iran khẳng định đã gây hư hại một radar chống hỏa tiễn đạn đạo, trị giá đến 1,1 tỉ đô la. Các vòm radar ở Koweit và các cơ sở hạ tầng thông tin vệ tinh bị tấn công… Các vụ oanh kích này rất chính xác. Nhà nghiên cứu Mike Petersen, thuộc Foreign Policy Institute, cho rằng các vệ tinh Nga có thể theo dõi liên lạc của Mỹ hay các tín hiệu radar, giúp Iran biết việc triển khai các lực lượng chiến lược, sự bố trí hệ thống phòng không. Matxcơva đã hoàn thiện hệ thống này sau những năm chiến tranh với Ukraina, sở hữu các thông tin quý giá cho Teheran. Tuy nhiên, cũng theo Mike Petersen, Nga không thể cung cấp dữ liệu trong thời gian thực. Điều trớ trêu là Washington nay phải nhờ quân đội Ukraina giúp chống drone tại vùng Vịnh. Donald Trump và « Binh pháp đảo ngược » Xã luận Le Figaro nói về « Binh pháp đảo ngược ». Donald Trump đã đưa ra một cách lộn xộn mọi lý do để biện minh cho chiến dịch « Cơn thịnh nộ kinh hoàng » đánh vào các giáo sĩ Iran đã đe dọa Israel và Hoa Kỳ, hỗ trợ khủng bố và chế tạo vũ khí nguyên tử. Ngay cả những người hô hào bảo vệ luật pháp quốc tế cũng không cãi được lý lẽ này. Điều mà người ta chờ đợi vào ngày thứ mười của cuộc chiến là định nghĩa cụ thể mục đích. Trump khởi động một cuộc chiến tranh giống như bắt đầu đàm phán : chưa chắc xong nhưng quan sát diễn tiến và gặt hái những kết quả có được. Từ 35 năm qua, các tổng thống Mỹ đều áp dụng chủ thuyết Powell, chỉ huy trưởng chiến dịch Bão sa mạc năm 1991 : động quân là biện pháp cuối cùng với ưu thế quân sự áp đảo, liên minh càng rộng càng tốt với mục đích rõ ràng, được công luận Mỹ ủng hộ. Dù vậy vẫn không tránh khỏi bị sa lầy ở Afghanistan và Irak. Với ông Trump, nghệ thuật chiến tranh cũng không khác « nghệ thuật đàm phán ». Trong binh pháp đảo ngược này, không có tối hậu thư, không liên minh, không bộ binh xâm nhập mà tấn công bất ngờ lúc đang còn thương lượng, và có thể đột ngột kết thúc một khi Trump quyết định. Ông đã có được nhiều thành tích, những cảnh hủy diệt được quảng bá như trò chơi video, khoe rằng đạt « 15/10 ». Ngoài yêu sách « đầu hàng toàn diện » và việc chọn giáo chủ mới phải được ông đồng ý, không có gì ngăn cản Donald Trump bắt tay với chế độ mà ông tìm cách tiêu diệt, như ở Venezuela. Với cách thức tiến hành chiến tranh của ông, không thể có thất bại, và Trump mặc kệ nếu đối với giáo quyền, sống sót được đã là chiến thắng. Chọn Mojtaba Khamenei : Vệ binh Cách mạng thách thức Mỹ và Israel Về tên tuổi người kế vị ở Iran vừa được tiết lộ, Libération đặt câu hỏi, sự chọn lựa Mojtaba Khamenei, con trai của Ali Khamenei làm đại giáo chủ mới có ý nghĩa gì ? Tại sao lại là một người không phải là chức sắc quan trọng cũng không được ưa thích lại được nâng lên vị trí số một của Cộng Hòa Hồi giáo ? Tại sao chọn một người tương đối trẻ (56 tuổi) thay vì một trong số 88 thành viên Hội đồng chuyên gia ? Đó là vì chế độ này chỉ là thần quyền trên danh nghĩa, trên thực tế Vệ binh Cách mạng lãnh đạo tất cả. Thống trị về chính trị và kinh tế, nay Vệ binh Cách mạng khống chế luôn lãnh vực tôn giáo, Mojtaba là ứng viên của họ. Cũng giống như người cha lúc lên ngôi năm 1989, ông ta không phải là ayatolah nhưng được sự ủng hộ của Vệ binh Cách mạng. Làm thế nào mà một chế độ lập ra để truất phế một triều đại quân chủ rốt cuộc bản thân lại trở thành cha truyền con nối ? Đây là sự kế tục, chứng tỏ dù chiến tranh, chính sách của Teheran vẫn không hề lung lay kể từ bốn thập niên. Từ năm 1981 đến nay, luôn có một Khamenei đứng đầu đất nước. Trước hết là Ali, người cha, tổng thống từ 1981 đến 1989 rồi thành đại giáo chủ sau cái chết của Khomeini. Và nay là Mojtaba, con trai thứ nhì của ông, được bầu làm đại giáo chủ trong bối cảnh nguy ngập nhất của Cộng Hòa Hồi giáo kể từ khi thành lập. Cái tên Khamenei là thông điệp gởi đến tất cả những người Iran đã hô vang « Khamenei đáng chết » : câu khẩu hiệu của họ là vô ích, một Khamenei khác đã thế chỗ. Đây còn là sự thách thức trước Israel - đã tuyên bố tân giáo chủ sẽ là « mục tiêu », và trước Donald Trump - đã cảnh báo giáo chủ mới của Iran « sẽ không trụ được lâu » nếu không được Hoa Kỳ chuẩn y. Teheran biết rằng tiết lộ tên Mojtaba sẽ khiến ông có nguy cơ mất mạng ngay lập tức nên đã đợi nhiều tiếng đồng hồ mới công bố, chắc là tân giáo chủ đã được đưa đến một địa điểm an toàn - nếu còn một nơi nào an toàn ở Iran. Phải chăng sẽ có một liệt sĩ khác của chế độ, chỉ một tuần sau cái chết của người cha ? Nguy cơ cú sốc dầu lửa  Trên lãnh vực kinh tế, Les Echos lo ngại tác động từ giá dầu. Cho đến nay mọi việc hầu như tạm ổn, tuần trước thị trường chứng khoán không biến động. Nhưng chỉ trong một tuần, các nước vùng Vịnh, Liban, Irak và ngay cả Chypre đã bị lôi kéo vào cuộc chiến : Teheran hy vọng các vương quốc dầu lửa sẽ khuyên can các đồng minh. Vào đầu giai đoạn hai, thị trường bắt đầu lo ngại, dầu lửa vọt lên 100 đô la một thùng, tương tự như lúc Nga đổ quân sang xâm lăng Ukraina năm 2022. Việc đóng cửa eo biển Ormuz càng cho thấy thương mại thế giới bị xáo trộn mạnh mẽ. Mặc dù chưa thể gọi đây là « cú sốc dầu lửa », nhưng hiệu ứng domino đối với nền kinh tế toàn cầu đang ngày càng gia tăng và « rõ ràng có thể ảnh hưởng đến giá năng lượng toàn cầu, tăng trưởng và lạm phát » - theo bà Kristalina Georgieva, tổng giám đốc Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Giá xăng tăng cao đã gây khó chịu cho người tiêu dùng Mỹ, và làm dấy lên nguy cơ lạm phát ở châu Âu. Hiện chưa có dấu hiệu nào cho thấy cuộc chiến sắp kết thúc và mọi chỉ số kinh tế đang lần lượt chuyển sang màu đỏ./.  

Dưa trên tình hình hiện tại vào ngày 9/3/2026, cuộc chiến giữa Hoa Kỳ-Israel và Iran đã bước sang ngày thứ 10 (bắt đầu từ 28/2/2026), với Hoa Kỳ-Israel thực hiện các cuộc không kích mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng quân sự, hạt nhân và dầu mỏ của Iran, dẫn đến cái chết của Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei. Iran phản công bằng tên lửa và drone nhắm vào Israel, các căn cứ Hoa Kỳ ở Vùng Vịnh, và cơ sở hạ tầng năng lượng của các nước như UAE và Saudi Arabia. Eo biển Hormuz bị Iran tuyên bố đóng cửa, dẫn đến gián đoạn vận chuyển dầu mỏ toàn cầu, tăng giá dầu và chi phí hậu cần, vận chuyển. Nga và Trung Quốc chỉ phản ứng ngoại giao (lên án Hoa Kỳ-Israel và kêu gọi đối thoại), nhưng không cung cấp hỗ trợ quân sự hoặc kinh tế trực tiếp cho Iran, do ưu tiên lợi ích chiến lược riêng và tránh rủi ro đối đầu trực tiếp với Hoa Kỳ. Dưới đây là một số phân tích về ảnh hưởng đến chính trị, kinh tế và tài chính Việt Nam, dựa trên dữ liệu hiện tại và dự báo từ mộ số nguồn uy tín. 1. Ảnh hưởng Kinh tế Cuộc chiến làm gián đoạn xuất khẩu dầu từ Iran, Iraq, Saudi Arabia và các nước Vùng Vịnh qua Eo biển Hormuz (chiếm khoảng 20% nguồn cung dầu toàn cầu), dẫn đến giá dầu Brent tăng vọt từ mức khoảng 70 USD/thùng trước chiến tranh lên 80-90 USD/thùng (tăng 25-30%). Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến Việt Nam – một quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng (nhập khẩu hơn 1% GDP trị giá năng lượng, dù có khả năng tự sản xuất dầu thô và khí đốt). - Tăng giá dầu và chi phí năng lượng: Việt Nam phụ thuộc vào nhập khẩu dầu tinh chế (khoảng 70% nhu cầu), nên giá xăng dầu trong nước có thể tăng 10-20% trong ngắn hạn, đẩy lạm phát từ mức 2,5% lên khoảng 4% (con số chính thức từ nhà nước). Các ngành sản xuất (như dệt may, điện tử) và nông nghiệp (phân bón, máy móc) sẽ chịu chi phí cao hơn, giảm lợi nhuận. - Tăng chi phí vận chuyển và logistics: Eo biển Hormuz bị nghẽn khiến tuyến đường biển từ Việt Nam đến Hoa Kỳ và EU (chiếm 50% xuất khẩu) phải đi vòng (qua Ấn Độ Dương hoặc khác), tăng chi phí vận chuyển ít nhất 20-30%. Xuất khẩu của Việt Nam (điện thoại, dệt may, thủy sản) có thể giảm nhẹ nếu xung đột ngắn hạn, hoặc giảm đáng kể nếu kéo dài trên 6 tháng. Tuy nhiên, tác động tổng thể khiêm tốn vì xuất khẩu sang Trung Đông chỉ chiếm dưới 3% tổng kim ngạch. - Dự báo GDP: Nếu xung đột ngắn (1-3 tháng), GDP Việt Nam giảm nhẹ (dưới 1%), tuy nhiên nếu kéo dài, sẽ suy giảm nhiều hơn so với ước tính ban đầu (mục tiêu tăng trưởng 6-7% năm 2026 sẽ không đạt). Việt Nam có thể hưởng lợi gián tiếp nếu chuỗi cung ứng toàn cầu dịch chuyển khỏi Trung Đông và Trung Quốc, tăng đầu tư FDI vào Việt Nam như một "cảng an toàn". 2. Ảnh hưởng Tài chính - Lạm phát và lãi suất: Tăng giá dầu sẽ làm lạm phát tăng, buộc Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN) có thể nâng lãi suất cơ bản để kiểm soát (từ 4,5% lên 5-5,5%). Điều này làm tăng chi phí vay vốn cho doanh nghiệp và hộ gia đình, giảm đầu tư. - Thị trường chứng khoán và tỷ giá: VN-Index có thể biến động mạnh do tâm lý nhà đầu tư lo ngại rủi ro toàn cầu, nhưng tác động hạn chế vì Việt Nam không trực tiếp liên quan. Tỷ giá USD/VND có thể tăng nhẹ (từ 24.500 lên 26.000 VND/USD) do nhu cầu USD cao hơn cho nhập khẩu năng lượng. Dự trữ ngoại hối Việt Nam (khoảng 82 tỷ USD) đủ để ổn định. - Ngân sách nhà nước: Thuế từ dầu khí giảm nếu sản xuất nội địa bị ảnh hưởng gián tiếp, nhưng chi tiêu cho trợ cấp năng lượng (xăng dầu) tăng, tạo áp lực ngân sách. 3. Ảnh hưởng Chính trị - Nhận thức về sức mạnh quân sự: Cuộc chiến chứng minh sức mạnh vượt trội của Hoa Kỳ-Israel (hàng nghìn mục tiêu bị phá hủy chỉ trong tuần đầu, bao gồm cơ sở hạt nhân và dầu mỏ của Iran). Lãnh đạo Đảng Cộng sản Việt Nam (CSVN) có thể lo ngại khi thấy Iran (quân đội mạnh về tên lửa, drone) bị "phá hủy nhanh chóng". Việt Nam và Iran có dân số tương đương (Việt Nam ~100 triệu, Iran ~89 triệu), nhưng sức mạnh quân sự Iran vượt trội hơn ở một số lĩnh vực: Iran có 587.000 quân thường trực, 1.300 xe tăng, hàng nghìn tên lửa đạn đạo; Việt Nam có 482.000 quân thường trực, 1.800 xe tăng, nhưng thiếu tên lửa tầm xa. Theo chỉ số Global Firepower 2026, Iran xếp hạng cao hơn Việt Nam về sức mạnh tổng thể (Iran xếp ~14, Việt Nam ~22). Tuy nhiên, Việt Nam không thuộc "trục độc tài" Nga-Trung-Iran-Bắc Triều Tiên, mà duy trì quan hệ cân bằng, đặc biệt thân thiện với Hoa Kỳ (nâng cấp quan hệ đối tác toàn diện năm 2023). Lãnh đạo CSVN có thể củng cố chính sách "ngoại giao cây tre" – linh hoạt, tránh đối đầu. - Bất lực của Nga-Trung: Việc Nga-Trung không hỗ trợ Iran (chỉ ngoại giao) có thể làm lãnh đạo Việt Nam đánh giá lại sự phụ thuộc vào hai nước này. Việt Nam phụ thuộc Nga về vũ khí (80% thiết bị quân sự) và Trung Quốc về thương mại (30% nhập khẩu), nhưng cuộc chiến tại Iran và Ukraina cho thấy họ không phải là "lá chắn đáng tin cậy" trước công nghệ quân sự của Hoa Kỳ. Điều này có thể thúc đẩy Việt Nam đa dạng hóa đối tác, tăng hợp tác quân sự với Hoa Kỳ, Nhật, Ấn Độ. Tóm lại, ảnh hưởng đến Việt Nam chủ yếu là kinh tế trong ngắn hạn, với rủi ro chính từ giá dầu và logistics. Chính trị có thể dẫn đến điều chỉnh chiến lược, nhưng chưa tạo bất ổn lớn do vị trí địa chính trị «trung lập». Nếu xung đột kéo dài, Việt Nam cần theo dõi chặt chẽ để điều chỉnh chính sách năng lượng và ngoại giao, cần cắt đứt mọi liên hệ với trục độc tài, để thoát trung./.

Trần Huy Mẫn Ngày 1/3/2026, một biến cố làm rung chuyển cấu trúc quyền lực toàn cầu đã xảy ra: Ayatollah Ali Khamenei, Lãnh tụ Tối cao của Cộng hòa Hồi giáo Iran, thiệt mạng sau các đợt tấn công phối hợp quy mô lớn của Hoa Kỳ và Israel nhằm vào Tehran hôm 28/2. Chính quyền Iran lập tức tuyên bố 40 ngày quốc tang và đình chỉ nhiều hoạt động công cộng trên toàn quốc. Ở tuổi 86, ông Khamenei là trung tâm quyền lực tối thượng của hệ thống chính trị – tôn giáo Iran suốt hơn ba thập kỷ (1989–2026). Ông kiểm soát quân đội, hệ thống tư pháp, định hình chính sách đối ngoại và là biểu tượng của đường lối đối đầu kéo dài với Washington và Tel Aviv. Việc một lãnh tụ tối cao đương nhiệm của một quốc gia Trung Đông bị tiêu diệt trong một chiến dịch quân sự công khai do Mỹ–Israel tiến hành là tiền lệ chưa từng có trong kỷ nguyên hiện đại. Đây không chỉ là một đòn quân sự. Đó là một bước ngoặt chiến lược, một hành động làm thay đổi ngưỡng chấp nhận rủi ro của hệ thống quốc tế. Theo các nguồn tin quốc tế, chiến dịch nhắm vào hạ tầng quân sự và các mục tiêu lãnh đạo cấp cao của Iran, khiến hàng chục quan chức thiệt mạng. Ngay sau đó, Tehran trả đũa bằng tên lửa nhằm vào Israel và các căn cứ Mỹ tại Vịnh Persian, làm rung chuyển an ninh khu vực, gián đoạn vận tải hàng không và tạo cú sốc tâm lý trên thị trường năng lượng. Quyết định tiêu diệt Khamenei đánh dấu sự thay đổi căn bản trong cách tiếp cận của Washington. Trong nhiều năm, chính sách của Mỹ đối với Iran xoay quanh ba trụ cột: trừng phạt kinh tế, răn đe quân sự có kiểm soát và đàm phán hạt nhân. Lần này, ngưỡng răn đe đã bị vượt qua, chuyển từ chiến lược kiềm chế sang hành động loại bỏ lãnh đạo tối cao. Việc Tổng thống Hoa Kỳ công khai mô tả cái chết của Khamenei là “công lý” cho các nạn nhân của chế độ Iran thể hiện một tâm thế đối đầu dứt khoát. Tuy nhiên, lợi ích quân sự ngắn hạn có thể phải đánh đổi bằng rủi ro chiến lược dài hạn: nguy cơ chiến tranh khu vực, khủng hoảng năng lượng và sự xói mòn của trật tự pháp lý quốc tế. Một tiền lệ đã được thiết lập: nếu lãnh đạo tối cao có thể trở thành mục tiêu hợp pháp trong tính toán chiến lược, thì ranh giới giữa răn đe và ám sát chính trị trên bình diện quốc tế sẽ ngày càng mờ nhạt. Theo hiến pháp Iran, một hội đồng tạm quyền gồm Tổng thống, Chánh án Tòa án Tối cao và một thành viên Hội đồng Giám hộ sẽ điều hành đất nước cho đến khi Hội đồng Chuyên gia bầu lãnh tụ mới. Tuy nhiên, cơ chế này được thiết kế cho thời bình, không phải trong bối cảnh chiến tranh và khủng hoảng an ninh nghiêm trọng. Giới tinh hoa Iran hiện đối mặt ba áp lực đồng thời: Củng cố quyền lực nội bộ, đặc biệt vai trò của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Ngăn ngừa phân rã chính trị nếu các phe phái tranh giành ảnh hưởng. Đối diện áp lực xã hội khi một bộ phận dân chúng có thể coi biến cố này là cơ hội thúc đẩy thay đổi sâu rộng. Hệ thống chính trị Iran không phải là “chế độ cá nhân” thuần túy. Mặc dù Khamenei là biểu tượng quyền lực tối cao, quyền lực thực tế được cấu trúc theo mô hình thần quyền kép - nơi giáo sĩ và bộ máy an ninh cùng chia sẻ và kiểm soát lẫn nhau. Lãnh tụ tối cao là trung tâm định hướng; nhưng IRGC, Hội đồng Giám hộ, Hội đồng Chuyên gia và quân đội chính quy mới là những trụ cột duy trì hệ thống. Do đó, chế độ thần quyền khó có thể “sụp đổ ngay” chỉ vì một cá nhân bị loại bỏ. Sự bền vững của nó nằm ở mạng lưới thể chế và lợi ích đan xen suốt hơn bốn thập kỷ. Ba kịch bản tương lai Giữ nguyên trật tự hiện tại (khả năng cao ~45%) Hệ thống tự ổn định. IRGC và các thiết chế chủ chốt duy trì kiểm soát. Hội đồng Chuyên gia nhanh chóng lựa chọn lãnh đạo mới, có thể là một giáo sĩ bảo thủ, hoặc một nhân vật thỏa hiệp được hậu thuẫn bởi giới an ninh. Chế độ tiếp tục tồn tại, nhưng với xu hướng siết chặt kiểm soát xã hội trong ngắn hạn để ngăn bất ổn. Đây là kịch bản có tiền lệ lịch sử (1989), và phản ánh bản năng sinh tồn mạnh mẽ của hệ thống. Biến chuyển sang mô hình quân sự – kỹ trị (~35%) Nếu cơ chế truyền thống bị thử thách mạnh, IRGC có thể trở thành trung tâm quyền lực thực tế. Khi đó, thần quyền không biến mất nhưng bị “an ninh hóa”: giáo lý tôn giáo lùi lại, chủ nghĩa dân tộc và logic quân sự tiến lên. Hình thức chế độ thay đổi, nhưng cấu trúc kiểm soát vẫn duy trì. Iran có thể trở nên cứng rắn và thực dụng hơn, thay vì mang tính ý thức hệ thuần túy như trước. Sụp đổ và cách mạng nội bộ (~20%) Kịch bản này đòi hỏi ba điều kiện: phân hóa trong lực lượng an ninh, biểu tình quy mô lớn và khủng hoảng kinh tế nghiêm trọng. Nếu xảy ra, quá trình chuyển đổi sẽ kéo dài, bạo lực và đầy bất định - không phải một sự “sụp đổ tức thì”, mà là chu kỳ xung đột nội bộ. Xã hội Iran: chia rẽ và “bẫy tang lễ” Phong trào phản đối 2022–23 cho thấy một bộ phận dân chúng - đặc biệt giới trẻ, phụ nữ và tầng lớp đô thị - mong muốn thay đổi sâu sắc. Tuy nhiên, vẫn tồn tại một lực lượng bảo thủ trung thành với hệ thống, nhất là tại khu vực nông thôn và các mạng lưới tôn giáo. Trong ngắn hạn, quốc tang có thể tạo ra “bẫy tang lễ”: cảm xúc đoàn kết tạm thời làm suy yếu động lực phản kháng. Lịch sử nhiều quốc gia cho thấy các biến cố bi thảm thường củng cố quyền lực trung ương trước khi tạo ra bất ổn. Muốn chế độ Iran sụp đổ hoàn toàn, không chỉ cần loại bỏ lãnh tụ tối cao, mà còn phải làm suy yếu IRGC, xây dựng được phong trào dân sự có tổ chức và hình thành lực lượng chính trị thay thế đủ năng lực điều hành quốc gia. Phản ứng quốc tế: thế giới phân cực sâu hơn Nga lên án cuộc tấn công là hành vi vi phạm luật pháp quốc tế, coi đây là bằng chứng cho thấy trật tự dựa trên luật lệ đang bị thay thế bởi logic sức mạnh. Lập trường này phù hợp với chiến lược dài hạn của Moscow: thách thức tính chính danh của các hành động quân sự đơn phương phương Tây. Trung Quốc kêu gọi kiềm chế và đối thoại, nhưng động cơ cốt lõi là an ninh năng lượng và ổn định thương mại. Bất ổn tại Trung Đông đe dọa trực tiếp nguồn cung dầu cho nền kinh tế Trung Quốc. Triều Tiên có thể sử dụng biến cố này để củng cố luận điểm rằng năng lực răn đe hạt nhân là bảo đảm tối hậu cho sự tồn tại của chế độ. Châu Âu rơi vào thế lưỡng nan: vừa gắn bó an ninh với Washington, vừa lo ngại tiền lệ pháp lý và hệ quả năng lượng. Sự phân hóa này phản ánh một thực tế sâu rộng hơn: phương Tây thống nhất về giá trị, nhưng không đồng thuận tuyệt đối về mức độ chấp nhận rủi ro chiến lược. Cú sốc năng lượng và tài chính toàn cầu Iran kiểm soát phần phía bắc Eo biển Hormuz, đây là tuyến vận chuyển khoảng 20–30% lượng dầu đường biển toàn cầu. Chỉ cần gián đoạn hạn chế cũng đủ gây biến động mạnh. Nếu tuyến này bị phong tỏa, giá dầu có thể tăng vọt lên vùng 150–200 USD/thùng trong các kịch bản cực đoan. Hệ quả dây chuyền: Áp lực lạm phát quay trở lại ở châu Âu và châu Á. Ngân hàng trung ương đứng trước lựa chọn khó khăn giữa tăng trưởng và ổn định giá. Đà phục hồi kinh tế toàn cầu chững lại. Trên thị trường tài chính, dòng vốn sẽ tìm đến vàng, USD và trái phiếu Mỹ, trong khi tài sản rủi ro chịu áp lực bán tháo. Biến động gia tăng có thể làm sâu sắc thêm phân hóa giữa các nền kinh tế. Nguy cơ chiến tranh đa mặt trận Các lực lượng thân Iran tại Iraq, Lebanon, Syria và Yemen có thể được kích hoạt. Hezbollah, các nhóm Shia tại Iraq và Houthis đều có khả năng mở rộng tấn công. Một chuỗi phản ứng dây chuyền có thể đẩy Trung Đông vào chiến tranh khu vực toàn diện, đồng thời làm gia tăng nguy cơ đối đầu gián tiếp giữa các cường quốc. Khủng hoảng của trật tự pháp lý quốc tế Việc tiêu diệt lãnh đạo tối cao của một quốc gia có chủ quyền đặt ra câu hỏi nghiêm trọng về Hiến chương Liên Hợp Quốc và nguyên tắc bất khả xâm phạm chủ quyền. Dù được biện minh dưới danh nghĩa tự vệ, tiền lệ này có thể được viện dẫn trong tương lai, làm xói mòn nền tảng của trật tự quốc tế dựa trên luật lệ. Đối với nhiều quốc gia đang phát triển, thông điệp là rõ ràng: trong môi trường quyền lực phân cực, luật pháp có thể bị lấn át bởi sức mạnh quân sự. Cái chết của Ayatollah Ali Khamenei không chỉ là biến cố nội bộ của Tehran. Đó là cú sốc làm rung chuyển cán cân quyền lực khu vực và là chất xúc tác cho quá trình tái phân cực toàn cầu. Những ngày và tuần tới sẽ quyết định: Xung đột có lan thành chiến tranh khu vực hay không? Thị trường năng lượng và tài chính có rơi vào khủng hoảng kéo dài? Trật tự quốc tế dựa trên luật pháp có tiếp tục đứng vững, hay bị thay thế bởi logic quyền lực? Thế giới đang bước vào một ngã rẽ. Và lần này, ngã rẽ ấy không chỉ định hình tương lai Trung Đông, mà có thể mở ra một chương hoàn toàn mới của kỷ nguyên quyền lực toàn cầu. Refresh Obe 260301

Chiến lược quân sự của Ukraine vào đầu năm 2026 đã phát triển thành một mô hình chiến tranh bền vững (war of endurance) và chiến tranh tiêu hao (attrition warfare), kết hợp giữa phòng thủ kiên cường, tấn công tầm xa và tận dụng công nghệ để bù đắp chênh lệch lực lượng với Nga.   Sau 4 năm xung đột toàn diện (từ 2022), Ukraine không còn theo đuổi các cuộc phản công quy mô lớn như năm 2022-2023, mà tập trung vào việc làm cho cuộc chiến trở nên « không bền vững » đối với Nga về mặt nhân lực, kinh tế và hậu cần, đồng thời ổn định tuyến phòng thủ để chờ đợi hỗ trợ quốc tế và cơ hội đàm phán có lợi.   Dưới đây là phân tích các yếu tố cốt lõi của chiến lược Ukraine hiện tại (dựa trên các tuyên bố chính thức từ Bộ Quốc phòng Ukraine, Tổng thống Zelenskyy, và các nguồn phân tích độc lập như ISW, Foreign Affairs, Atlantic Council).   1. Ưu tiên hàng đầu: Phòng thủ không phận và bảo vệ hạ tầng   Ukraine coi phòng không và đánh chặn tên lửa là ưu tiên số 1 cho năm 2026. Nga tiếp tục tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng và thành phố bằng tên lửa, drone, gây mất điện diện rộng (Ukraine đã mất khoảng 80% công suất nhiệt điện đến cuối 2024-đầu 2025). Chiến lược bao gồm: - Tăng cường hệ thống Patriot, IRIS-T, NASAMS và các hệ thống nội địa. - Phát triển và sản xuất tên lửa đánh chặn nội địa. - Mục tiêu: Bảo vệ các thành phố lớn (Kyiv, Kharkiv, Odesa) và hạ tầng quan trọng để duy trì nền kinh tế và tinh thần dân chúng.   Theo Bộ Quốc phòng Ukraine (tháng 1/2026), đây là yếu tố quyết định để ổn định mặt trận và chống lại chiến dịch tiêu hao của Nga.   2. Chiến dịch tấn công tầm xa và tiêu hao lực lượng Nga   Ukraine áp dụng chiến lược "làm cho Nga mất mát không thể bù đắp": - Mục tiêu: Gây thiệt hại 50.000 binh sĩ Nga/tháng (tổn thất xác nhận tháng 12/2025 khoảng 35.000, tăng dần từ 26.000-30.000 các tháng trước). Tổng thống Zelenskyy nhấn mạnh đây là mức "tối ưu" để vượt quá khả năng bổ sung của Nga. - Công cụ chính: Xử dụng Drone và tên lửa tầm xa nội địa (FPV drone, drone hải quân, tên lửa hành trình tự sản xuất). Drone hiện chiếm 80% mục tiêu bị tiêu diệt trên chiến trường. - Tấn công sâu vào hậu phương Nga: Nhà máy lọc dầu, kho dầu, đường ống, cảng xuất khẩu năng lượng, nhà máy sản xuất đạn dược và chất nổ. Các cuộc tấn công này nhằm làm suy yếu kinh tế Nga (xuất khẩu dầu mỏ giảm, lạm phát tăng) và buộc Moscow phải đàm phán. - Chiến dịch "Spiderweb" (tháng 6/2025) được ví như "Pearl Harbor của Nga", chứng tỏ khả năng tấn công sâu và bất ngờ.   Mục tiêu dài hạn: Làm Nga nhận ra rằng chiến tranh tiêu hao không thắng được, dẫn đến điểm phá sản tài chính vào năm 2026.   3. Ổn định mặt trận và phản công cục bộ (Stabilize Frontline & Localized Counteroffensives)   Ukraine tập trung giữ vững tuyến phòng thủ, tránh mất thêm lãnh thổ lớn: - Sử dụng công sự (hào, răng rồng chống tăng, mìn), pháo binh, drone để làm chậm tiến công Nga (đặc biệt ở khu vực Donetsk, Pokrovsk, Kurakhove). - Phản công cục bộ: Gần đây (tháng 2/2026), Ukraine đã giải phóng một số làng nhỏ ở Zaporizhzhia, Kharkiv, Kostiantynivka, Pokrovsk và Novopavlivka, xóa bỏ lợi thế Nga tích lũy trong vài tuần trước. - Chuẩn bị cho các đợt tấn công Nga dự kiến mùa hè 2026 (hướng Slovyansk-Kramatorsk hoặc Orikhiv-Zaporizhzhia), bằng cách ngăn Nga chiếm vị trí xuất phát.   Ukraine tránh phản công lớn để không hao tổn lực lượng, thay vào đó tận dụng công nghệ để bù đắp (drone, AI, tình báo).   4. Cách mạng quân sự: Drone và sản xuất nội địa   Ukraine dẫn đầu thế giới về drone giá rẻ, chính xác cao và tên lửa hành trình tự sản xuất. Đây là một cuộc "cách mạng quân sự": - Sản xuất hàng loạt drone FPV, drone biển, drone nhiệt (thermal imaging) để xuyên thủng sương mù và chống lại biện pháp Nga. - Tích hợp AI, mạng lưới drone, và sản xuất nội địa để giảm phụ thuộc viện trợ. - Hỗ trợ từ EU (gói vay 90 tỷ euro cho 2026-2027, trong đó 60 tỷ cho quốc phòng và mua sắm từ Ukraine/EU) giúp mở rộng sản xuất.   Chiến lược này giúp Ukraine giành lại thế chủ động cục bộ, buộc Nga phải thích nghi liên tục (chu kỳ phát triển biện pháp chống drone chỉ 2-3 tháng).   5. Chiến lược tổng thể: "Chiến thắng qua sức mạnh hòa bình" và đàm phán có điều kiện   Ukraine kết hợp quân sự với ngoại giao: - Làm Nga thất bại về mặt chiến lược bằng cách duy trì nhà nước Ukraine, bảo vệ các thành phố lớn, và tăng chi phí chiến tranh. - Chuẩn bị đàm phán: Zelenskyy đề xuất vùng phi quân sự ở Donetsk (bao gồm cả phần Nga kiểm soát), nhưng chỉ trên cơ sở Nga rút quân và bồi thường. - Phụ thuộc viện trợ: Gói 120 tỷ USD cho 2026 (nửa từ ngân sách Ukraine và vay EU), tập trung drone, tên lửa tầm xa, phòng không.   Thách thức và rủi ro - Nga vẫn tiến rất chậm nhưng ổn định (chiếm 182 dặm vuông trong 4 tuần gần nhất đến tháng 2/2026). - Thiếu nhân lực và đạn dược nếu viện trợ chậm. - Áp lực từ Hoa Kỳ/EU về đàm phán sớm (dưới ảnh hưởng TT Trump). - Tuy nhiên, trong 2 tháng đầu 2026, quân Ukriane đã phản công tái chiếm lại khoảng 200 csv (Nga đang chiếm giữ 19,3 % diện tích Ukraine)   Tóm lại, chiến lược Ukraine 2026 là « chịu đựng và tiêu hao » Nga đến mức bắt buộc Moscow phải thay đổi yêu sách, kết hợp phòng thủ vững chắc, tấn công kinh tế sâu, và dẫn dắt cách mạng drone để bù đắp chênh lệch lực lượng. Nếu duy trì được hỗ trợ quốc tế và thích nghi công nghệ drone, hỏa tiễn tầm xa, Ukraine có cơ hội buộc Nga vào bàn đàm phán có lợi hơn vào cuối năm hoặc 2027.    

ks Nguyễn Ngọc Bảo Dựa trên các phân tích từ các nguồn quốc tế và Trung Quốc năm 2025, bao gồm báo cáo của RAND, CSIS, Stimson Center, và các bài viết từ Global Times (dù góc nhìn chính thức thường lạc quan), bài này liệt kê các kịch bản chính liên quan đến việc xâm lược Đài Loan từ tốt nhất đến xấu nhất cho đảng CSTQ. Các kịch bản này dựa trên các mô hình chiến tranh (wargames) và phân tích chính trị, kinh tế, xã hội, ngoại giao. Tốt nhất nghĩa là củng cố quyền lực đảng CSTQ và Tập Cận Bình; xấu nhất là rủi ro sụp đổ. Mỗi kịch bản được phân tích về các ảnh hưởng đến nội tình chính trị (vị trí Tập Cận Bình, phe phái như Giang Trạch Dân, Hồ Cẩm Đào), kinh tế, xã hội, và vị thế ngoại giao. 1. Kịch Bản Tốt Nhất: Thống Nhất Thành Công Nhanh Chóng - Mô Tả: Trung Quốc tiến hành xâm lược thuỷ lục (amphibious) hoặc phong tỏa dẫn đến Đài Loan đầu hàng nhanh (trong vài tuần), với ít can thiệp từ Hoa Kỳ/Nhật Bản, nhờ ưu thế quân sự địa phương và bất ngờ. - Nội Tình Chính Trị: Tập Cận Bình được tôn vinh như "người thống nhất vĩ đại", củng cố vị thế "lãnh tụ trọn đời". Phe đối lập (như nhóm Giang Trạch Dân – nhấn mạnh kinh tế, hoặc Hồ Cẩm Đào – tập trung ổn định) bị loại bỏ hoàn toàn, vì thành công chứng minh chiến lược "mạnh tay" của Tập Cận Bình. Đảng CSTQ đoàn kết hơn, giảm nguy cơ đấu đá nội bộ. - Kinh Tế: Tăng trưởng ngắn hạn nhờ kiểm soát chip bán dẫn (Đài Loan chiếm 60% toàn cầu), nhưng gián đoạn thương mại ban đầu (mất 5-10% GDP). Dài hạn, Trung Quốc thống trị chuỗi cung ứng, thu hút đầu tư. - Xã Hội: Tăng cường chủ nghĩa dân tộc, dân chúng đoàn kết dưới đảng CSTQ, giảm bất mãn kinh tế (như thất nghiệp thanh niên). - Vị Thế Ngoại Giao: Trung Quốc trở thành siêu cường thống trị Đông Á, làm suy yếu liên minh Hoa Kỳ (QUAD, AUKUS), nhưng đối mặt trừng phạt toàn cầu ban đầu. 2. Kịch Bản Tốt Trung Bình: Thống Nhất Với Tổn Thất Cao Nhưng Thành Công - Mô Tả: Xâm lược kéo dài 1-3 tháng, với tổn thất quân sự (mất tàu sân bay, hàng chục ngàn binh sĩ), nhưng cuối cùng kiểm soát Đài Loan nhờ ưu thế số lượng. - Nội Tình Chính Trị: Tập Cận Bình vẫn củng cố quyền lực, nhưng phe Giang (kinh tế thị trường) và Hồ (cân bằng) có thể chỉ trích "chi phí cao", dẫn đến thanh trừng nhẹ. đảng CSTQ ổn định, nhưng Tập Cận Bình phải chia sẻ quyền lực hơn. - Kinh Tế: Thiệt hại 10-20% GDP do trừng phạt và gián đoạn (thiếu chip, thương mại giảm), nhưng phục hồi nhờ tài nguyên Đài Loan. - Xã Hội: Dân tộc chủ nghĩa tăng, nhưng tổn thất nhân mạng gây bất mãn, dẫn đến kiểm soát xã hội chặt hơn. - Vị Thế Ngoại Giao: Tăng ảnh hưởng khu vực, nhưng cô lập với phương Tây, đẩy mạnh quan hệ với Nga, Iran. 3. Kịch Bản Xấu: Chiến Tranh Kéo Dài Không Ngã Ngũ - Mô Tả: Xung đột kéo dài hàng tháng/năm, với phong tỏa hoặc chiến tranh du kích, không bên nào thắng rõ ràng. - Nội Tình Chính Trị: Tập Cận Bình bị chỉ trích nặng, phe Giang Trạch Dân/Hồ Cẩm Đào (còn tồn tại ngầm) có thể nổi dậy, đòi thay đổi lãnh đạo. Đảng CSTQ bị rạn nứt trầm trọng, Tập Cận Bình có nguy cơ mất quyền. - Kinh Tế: Suy thoái sâu (mất 20-30% GDP), lạm phát, thất nghiệp tăng do trừng phạt toàn cầu. - Xã Hội: Bất ổn tăng, biểu tình lan rộng, đảng CSTQ phải đàn áp mạnh mới có thể tồn tại - Vị Thế Ngoại Giao: Mất uy tín, liên minh Hoa Kỳ mạnh hơn, Trung Quốc bị cô lập. 4. Kịch Bản Xấu Nhất: Thất Bại Hoàn Toàn - Mô Tả: Xâm lược bị đẩy lùi bởi liên minh Hoa Kỳ-Nhật-Đài Loan, với tổn thất lớn (mất hạm đội, hàng trăm ngàn binh sĩ). - Nội Tình Chính Trị: Tập Cận Bình bị lật đổ, phe Giang Trạch Dân/Hồ Cẩm Đào (hoặc mới nổi) lên tiếng chỉ trích "mạo hiểm". Đảng CSTQ có nguy cơ tan rã nếu bất ổn lan rộng. - Kinh Tế: Sụp đổ (mất 30-50% GDP), khủng hoảng tài chính toàn cầu. - Xã Hội: Loạn lạc, biểu tình lớn, có thể dẫn đến nổi dậy cách mạng. - Vị Thế Ngoại Giao: Mất vị thế siêu cường, bị trừng phạt, các nước láng giềng tăng cường phòng thủ. Trường Hợp Xâm Lược Thất Bại Hoàn Toàn: Có Dẫn Đến Tan Rã đảng CSTQ Không? Sau khi duyệt qua tương quan lực lượng và các diễn biến gần đây nhất, người ta thấy là các kịch bản 1 và 2 có xác xuất thấp để có thể xảy ra, trong lúc các kịch bản 3 có xác xuất cao nhất và kịch bản 4 có thể xảy ra nếu lãnh đạo CSTQ kiên quyết tiến hành xâm lược dù đã phải chịu tổn thất nặng nề, gặp phải sự chống cự quyết liệt của Đài Loan và sự hỗ trợ tích cực của phe đồng minh. Trong kịch bản 4, có khả năng cao dẫn đến sự tan rã của đảng CSTQ, theo các phân tích từ Stimson, NDU, và Quora/Reddit discussions năm 2025. Thất bại sẽ làm mất tính chính danh của đảng CSTQ (dựa trên "thống nhất" và tăng trưởng), dẫn đến khủng hoảng nội bộ: Tập Cận Bình bị loại, phe phái nổi dậy, và bất ổn xã hội lan rộng trên toàn đại lục và các cuộc nổi dậy tại các vùng tự trị tại Tây Tạng, Tân Cương, Nội Mông, Quảng Tây, Ninh Hạ. Tuy nhiên, đảng CSTQ vẫn có thể tồn tại qua khủng hoảng xã hội và nổi dậy nếu quân đội vẫn còn trung thành với đảng CSTQ, dù đã rất suy yếu. Tuy nhiên sẽ có những thay đổi căn bản trong tương quan quyền lực giữa đảng CSTQ và khối dân chúng ngoài đảng, với một tiến trình mở rộng và dân chủ hoá xã hội rõ nét hơn. Ảnh Hưởng Phụ Đến Đảng Cộng Sản Việt Nam Và Bắc Triều Tiên Nếu đảng CSTQ tan rã, ảnh hưởng lan tỏa rất lớn trên toàn Đông Á và trên thế giới: - Đảng Cộng Sản Việt Nam : Mất mô hình "đàn anh", dẫn đến khủng hoảng chính danh. Lãnh đạo CSVN bị bắt buộc phải nhượng bộ qua các cải cách sâu rộng (tăng dân chủ hóa để tránh sụp đổ), hoặc đối mặt biểu tình nội bộ và khủng hoảng xã hội. Kinh tế Việt Nam (phụ thuộc vào Trung Quốc 30-40%) sẽ suy thoái trầm trọng, nhưng có thể chuyển hướng sang Hoa Kỳ/Liên Âu, nếu xoay chuyển kịp thời. - Bắc Triều Tiên : Mất đồng minh chính, dẫn đến cô lập hơn. Kim Jong-un có thể tăng vũ khí hạt nhân để tự vệ, hoặc đối mặt bất ổn nội bộ nếu dân chúng thấy "mô hình cộng sản hoàn toàn thất bại". Có thể dẫn đến sụp đổ từ bên trong hoặc phải chấp nhận thống nhất với Hàn Quốc dưới áp lực của Hoa Kỳ./.

Các báo cáo từ Bắc Kinh cho thấy việc bắt giữ Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương Trương Hựu Hiệp đã gây ra một sự hỗn loạn chưa từng có trong Quân đội Giải phóng Nhân dân (PLA). Các sĩ quan tìm đường rút lui, các chỉ huy từ chối công khai bày tỏ lòng trung thành, và Tập Cận Bình đang đối mặt với sự kháng cự ngày càng tăng từ chính tổ chức vốn được giao nhiệm vụ bảo vệ quyền lực của ông. (Tác giả: Lý Đức Diễn) Một vụ bắt giữ bất ngờ, một quân đội rúng động Thông tin từ Bắc Kinh cho thấy Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập — hai trong số những nhân vật cao cấp nhất của quân đội Trung Quốc — đã bị giam giữ bí mật tại các địa điểm được canh gác nghiêm ngặt. Điều này diễn ra trong bối cảnh có nhiều dấu hiệu cho thấy sự kiểm soát của Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đối với các lực lượng vũ trang đang chịu áp lực nặng nề. Theo nhiều nguồn tin, Trương Hựu Hiệp đến một cuộc họp được cho là bình thường với chỉ bốn vệ sĩ đi kèm, nhưng đã bị phục kích và bắt giữ bởi hơn một trăm nhân viên an ninh. Các nguồn tin khác mô tả một bộ máy quân sự đang rơi vào tình trạng mất trật tự: các sĩ quan cuống cuồng nộp đơn từ chức hoặc xin giải ngũ, các bộ phận nhân sự bị quá tải, và các chỉ huy từ chối công khai đứng về phía Tập Cận Bình bất chấp áp lực trực tiếp. Trọng tâm của cuộc khủng hoảng là yêu cầu được cho là của ông Tập, muốn các chỉ huy tập đoàn quân phải ra tuyên bố trung thành sau khi Trương bị cách chức. Theo những người trong cuộc, gần như tất cả đã từ chối lên tiếng. Cáo buộc chính thức và thông báo nhanh bất thường Vào ngày 24 tháng 1 năm 2026, Bộ Quốc phòng Trung Quốc thông báo rằng Trương Hựu Hiệp, Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương (CMC) và Lưu Chấn Lập, Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu Liên hợp Quân ủy Trung ương, đang bị điều tra vì "vi phạm kỷ luật và pháp luật nghiêm trọng". Việc loại bỏ họ khiến Quân ủy Trung ương chỉ còn lại một thành viên duy nhất tại vị ngoài Tập Cận Bình: đó là Trương Thăng Dân. Các nhà bình luận trực tuyến đã nhận xét đầy mỉa mai rằng Trương Thăng Dân hiện đang gánh chịu "áp lực chưa từng thấy". Tin đồn về sự sụp đổ của Trương Hựu Hiệp đã lan truyền nhiều ngày trước khi có thông báo chính thức. Tuy nhiên, điều làm nên sự khác biệt của vụ án này chính là tốc độ. Khác với cựu Phó Chủ tịch Quân ủy Hà Vệ Đông (người mà việc bị hạ bệ chỉ được xác nhận sau 7 tháng), Trương bị nêu tên công khai chỉ trong vài ngày. Trương đã phục vụ hai nhiệm kỳ đầy đủ với tư cách là Phó Chủ tịch và được coi là một trong những người quyền lực nhất trong PLA. Việc tiết lộ nhanh chóng này được giới quan sát diễn giải rộng rãi là một động thái phòng thủ của Tập Cận Bình, nhằm ổn định tình hình biến động sau một cuộc thanh trừng nội bộ bất ngờ. Các nhà quan sát tin rằng việc trì hoãn sẽ có nguy cơ gây ra sự rạn nứt sâu hơn bên trong quân đội. Lo ngại gia tăng khi cả Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập đều vắng mặt tại buổi khai mạc hội thảo lãnh đạo cấp tỉnh và bộ vào ngày 20 tháng 1, cũng như buổi bế mạc vào ngày 23 tháng 1. Sự vắng mặt không lời giải thích này trùng khớp chính xác với những báo cáo đầu tiên về việc có điều gì đó không ổn đã xảy ra. Việc giam giữ đã được lên kế hoạch, không phải ngẫu hứng Nhà bình luận độc lập Thái Thận Khôn (Cai Shenkun) tại Mỹ báo cáo trên X rằng chiến dịch chống lại Trương và Lưu đã được lên kế hoạch tỉ mỉ. Theo ông Thái, Cục Cảnh vệ Trung ương đã thực hiện vụ bắt giữ tại Trường Đảng Trung ương vào ngày 19 tháng 1, dưới sự giám sát tại chỗ của Lưu Kim Quốc, Phó Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Trung ương (CCDI). Ngay trong tối hôm đó, tin tức đã được thông báo cho các quan chức cấp phó quốc gia trở lên. Đến ngày hôm sau, nó được truyền đạt đến các cán bộ cấp bộ trưởng — một quy trình thông báo nội bộ nhanh chóng đến mức bất thường. Ông Thái lập luận rằng tốc độ và tính chất nghiêm trọng của các thông báo chính thức phản ánh nỗi sợ hãi cấp bách trong hàng ngũ lãnh đạo cao nhất: sợ sự không chắc chắn kéo dài, sợ bị phản ứng ngược, và trên hết là sợ sự bất ổn trong nội bộ PLA. Việc đồng loạt tung ra các bài xã luận có thẩm quyền được cho là nhằm đưa ra lời cảnh báo thẳng thừng đối với giới tinh hoa trong Đảng, chính phủ và quân đội rằng không được hành động độc lập. Những luồng tin trái chiều về vụ bắt giữ Bên cạnh tài liệu của Thái Thận Khôn, các phiên bản khác vẫn tiếp tục lan truyền. Một nguồn tin cho rằng vào ngày 17 tháng 1, Tập Cận Bình đã triển khai một số lượng lớn cảnh sát vũ trang và nhân viên quân sự đến khách sạn Kinh Tây ở phía tây Bắc Kinh, nơi Trương Hựu Hiệp bị bắt sau khi chống trả quyết liệt. Một phiên bản khác khẳng định Trương bị bắt vào tối ngày 19 tháng 1, một ngày trước khi hội thảo lãnh đạo bắt đầu. Trong phiên bản đó, Trương đến chỉ với bốn vệ sĩ và bị áp đảo bởi hơn một trăm nhân viên; các thành viên trong gia đình ông cũng được báo cáo là đã bị giam giữ. Các nguồn tin tại Bắc Kinh cáo buộc thêm rằng Trương Hựu Hiệp và Lưu Chấn Lập hiện đang bị giam riêng biệt tại một địa điểm giam giữ kiên cố ở quận Xương Bình, Bắc Kinh, trong điều kiện bị cô lập hoàn toàn. Một cuộc phản công giống như đảo chính Nhà phân tích Trung Quốc Hằng Hà (Heng He) chia sẻ với truyền thông Hoa ngữ hải ngoại rằng việc loại bỏ Trương Hựu Hiệp nên được hiểu là một cuộc phản công toàn diện của Tập Cận Bình. Trước đó, ông Hằng lập luận rằng ông Tập có thể đã tạm thời mất đi các yếu tố quyền lực thực sự trong một sự kiện tương đương với "bán đảo chính" (quasi-coup). Tuy nhiên, lần này Tập Cận Bình đã triển khai Cục Cảnh vệ Trung ương và loại bỏ hai nhân vật cấp cao của Quân ủy Trung ương chỉ trong một đòn — một hành động mà theo đánh giá của ông Hằng là "rõ ràng mang bản chất của một cuộc đảo chính". Ông Hằng đã rút ra sự tương đồng với Sự kiện Lâm Bưu trong Cách mạng Văn hóa. Sự khác biệt ở đây, ông nhấn mạnh, là về cấu trúc. Lâm Bưu là người kế vị của Mao; còn Trương Hựu Hiệp đại diện cho các khối quyền lực thâm căn cố đế: nhóm "Thái tử đảng", phe Thiểm Tây, các chỉ huy có kinh nghiệm chiến đấu trong PLA và các mối quan hệ lâu đời với các nguyên lão trong Đảng. Bằng cách nhắm vào Trương, ông Tập đã đồng thời tuyên chiến với ba lực lượng: quân đội, giới tinh hoa Thái tử đảng và các cựu thần của ĐCSTQ. Ông Hằng cảnh báo, ngay cả khi Tập Cận Bình đã tạm thời tái khẳng định quyền lực tối cao, thì sự cai trị của ông hiện đang nằm trên một nền tảng không ổn định và nguy hiểm. Ông ngày càng bị cô lập, xung quanh là những nhân vật mà ông không thể tin tưởng. Sĩ quan tháo chạy, chỉ huy im lặng Nhiều quan sát viên cảnh báo rằng việc Tập Cận Bình hạ bệ nhanh chóng Trương Hựu Hiệp không đảm bảo cho sự an toàn lâu dài. Trương đã đích thân thăng chức cho hàng ngàn tướng lĩnh, những người có ảnh hưởng lan tỏa khắp PLA. Nếu những người trung thành với Trương huy động lực lượng, chính ông Tập có thể phải đối mặt với những hậu quả nghiêm trọng. Vào ngày 25 tháng 1, nhà bình luận Chân Phi (Zhen Fei) tiết lộ rằng một sĩ quan đã nghỉ hưu từ Tập đoàn quân 31 cũ của PLA mô tả quân đội đang rơi vào tình trạng hỗn loạn. Theo nguồn tin này, sau sự sụp đổ của Trương, nhiều sĩ quan cấp trung đoàn, sư đoàn trở lên đã không vội vã thể hiện lòng trung thành. Thay vào đó, họ vội vã nộp đơn xin từ chức hoặc giải ngũ. Các bộ phận tổ chức bị quá tải và buộc phải chuyển đơn lên cấp trên mà không xử lý kịp. Phương pháp mà Trương bị loại bỏ đã gây chấn động trong hàng ngũ sĩ quan. "Nếu một người có thâm niên và nền tảng như Trương Hựu Hiệp có thể bị đưa đi trong vài phút," các sĩ quan bí mật đặt câu hỏi, "thì ai sẽ là người tiếp theo?" Trong bầu không khí sợ hãi đó, lựa chọn an toàn nhất dường như là trốn chạy. Nguồn tin mô tả PLA đang bước vào trạng thái "kháng cự thụ động". Các sĩ quan cấp cao tìm cách rời đi; các chỉ huy tập đoàn quân từ chối bày tỏ quan điểm công khai. Các mệnh lệnh được truyền xuống nhưng chỉ được thực hiện một cách chiếu lệ — hoặc bị phớt lờ hoàn toàn. "Không ai thực sự làm việc nữa," nguồn tin cho biết. Quyền lực của Tập Cận Bình bị đặt dấu hỏi trong PLA Sau khi loại bỏ Trương Hựu Hiệp, Tập Cận Bình đang hết sức lo lắng về phản ứng của quân đội. Theo nguồn tin, ông Tập đã yêu cầu các chỉ huy tập đoàn quân phải công khai tuyên bố ủng hộ. Gần như không ai phản hồi. Lý do, nguồn tin giải thích, nằm ở văn hóa thâm niên và lòng trung thành của PLA. Trương Hựu Hiệp nhận được sự tôn trọng rất lớn, và không sĩ quan nào muốn là người đầu tiên công khai phản bội ông. Đáng kinh ngạc hơn, nguồn tin khẳng định rằng Tập Cận Bình có ít uy tín đạo đức trong PLA hơn những gì ông tin tưởng. Nhiều sĩ quan coi ông Tập là người "thủ đoạn sâu hiểm" và cho rằng ông "không có uy tín thực sự" trong quân đội. Tập Cận Bình có thể cố gắng thăng chức cho một thế hệ trung thành mới — những "Hà Vệ Đông mới" hay "Miêu Hoa mới". Nhưng liệu những nhân vật như vậy có vâng lời ông, hay dám hành động quyết đoán hay không, vẫn còn là một câu hỏi bỏ ngỏ. Nguồn tin lưu ý rằng thói quen của ông Tập là "vắt chanh bỏ vỏ": dựa vào Vương Kỳ Sơn để thực hiện các cuộc thanh trừng rồi gạt sang một bên; dùng Trương Hựu Hiệp để loại bỏ Chu Vĩnh Khang và Từ Tài Hậu, rồi cuối cùng lại quay sang tiêu diệt chính Trương. Chu kỳ "sử dụng và vứt bỏ" này đã phá hủy mọi cảm giác an toàn trong hệ thống quân sự. Nguồn tin dự báo rằng trong vòng mười ngày đến hai tuần tới, những diễn biến thậm chí còn kịch tính hơn cả sự sụp đổ của Trương Hựu Hiệp có thể sẽ diễn ra. Để hiểu rõ tại sao vụ việc của Trương Hựu Hiệp lại gây chấn động đến vậy, chúng ta cần nhìn vào mạng lưới quyền lực và mối quan hệ giữa các nhân vật then chốt trong bộ máy lãnh đạo Trung Quốc hiện nay. Dưới đây là phân tích bối cảnh của các nhân vật chính: 1. Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia) – "Người anh em" cùng phe Thiểm Tây Trương Hựu Hiệp không chỉ là một tướng lĩnh bình thường; ông là đồng minh thân cận nhất của Tập Cận Bình trong quân đội suốt một thập kỷ qua. Gia thế "Thái tử đảng": Cha của Trương Hựu Hiệp và cha của Tập Cận Bình (Tập Trọng Huân) là đồng đội thân thiết, cùng thuộc "phái Thiểm Tây". Mối quan hệ này mang tính thế hệ. Kinh nghiệm thực chiến: Trương là một trong số rất ít tướng lĩnh hiện nay từng trực tiếp cầm quân chiến đấu (trong chiến tranh biên giới phía Bắc cuối thập niên 70, 80). Điều này mang lại cho ông uy tín cực lớn trong mắt các sĩ quan cấp dưới. Vai trò: Ông được coi là "người gác đền" cho Tập Cận Bình tại Quân ủy Trung ương, giúp ông Tập dẹp bỏ các đối thủ như Quách Bá Hùng hay Từ Tài Hậu. Việc ông bị thanh trừng (nếu tin đồn là thật) đồng nghĩa với việc Tập Cận Bình đã tự tay phá bỏ lá chắn vững chắc nhất của mình. 2. Lưu Chấn Lập (Liu Zhenli) – Ngôi sao đang lên Vị trí: Tham mưu trưởng Bộ Tham mưu liên hợp Quân ủy Trung ương. Bối cảnh: Giống như Trương Hựu Hiệp, Lưu Chấn Lập là một tướng lĩnh có kinh nghiệm chiến đấu thực tế và còn khá trẻ (sinh năm 1964). Ông được dự báo là ứng cử viên hàng đầu cho chức Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương trong tương lai. Việc bắt giữ cả Trương và Lưu cho thấy một cuộc quét sạch các tướng lĩnh có thực quyền và uy tín cao. 3. Trương Thăng Dân (Zhang Shengmin) – Người duy nhất còn lại Vị trí: Bí thư Ủy ban Kiểm tra Kỷ luật Quân ủy Trung ương (cơ quan chống tham nhũng trong quân đội). Bối cảnh: Ông Trương Thăng Dân chuyên về công tác chính trị và kỷ luật, không phải tướng lĩnh chỉ huy tác chiến. Nếu Quân ủy Trung ương chỉ còn lại ông và Tập Cận Bình, điều đó cho thấy bộ máy lãnh đạo quân sự cao nhất đang bị tê liệt về mặt chuyên môn chỉ huy, chỉ còn lại bộ máy giám sát. 4. Hà Vệ Đông (He Weidong) và Miêu Hoa (Miao Hua) – Phe "Phúc Kiến" Hà Vệ Đông: Từng là Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, được ông Tập thăng tiến thần tốc vì sự trung thành tuyệt đối từ khi ông Tập còn làm việc tại Phúc Kiến. Tuy nhiên, Hà Vệ Đông đã "biến mất" khỏi chính trường trước đó (như bài viết đề cập). Miêu Hoa: Chủ nhiệm Bộ Công tác Chính trị Quân ủy Trung ương, cũng thuộc phe Phúc Kiến. Cả hai đều được coi là những người "thân tín" nhưng thiếu uy tín thực chiến so với nhóm của Trương Hựu Hiệp. 5. Vương Kỳ Sơn (Wang Qishan) – Bài học về "Vắt chanh bỏ vỏ" Bài viết nhắc đến Vương Kỳ Sơn như một ví dụ để các sĩ quan PLA lo ngại. Vương Kỳ Sơn từng là "tay súng" đắc lực nhất của Tập Cận Bình trong chiến dịch "Đả hổ diệt ruồi" giai đoạn đầu. Nhưng sau khi hoàn thành nhiệm vụ, ông Vương dần bị gạt ra khỏi vòng quyền lực. Việc Trương Hựu Hiệp bị xử lý khiến các tướng lĩnh tin rằng không ai là "an toàn" mãi mãi bên cạnh ông Tập.   Tóm tắt mạng lưới quan hệ Nhân vật Nhóm/Phe phái Tình trạng trong bài viết Ý nghĩa chính trị Tập Cận Bình Lãnh đạo tối cao Đang thanh trừng diện rộng Muốn kiểm soát tuyệt đối nhưng đang bị cô lập. Trương Hựu Hiệp Thái tử đảng / Thiểm Tây Bị bắt giữ bí mật Sự sụp đổ của liên minh thân cận nhất. Lưu Chấn Lập Thế hệ kế cận / Thực chiến Bị bắt giữ bí mật Triệt hạ những người có khả năng cầm quân thực sự. Hà Vệ Đông Phe Phúc Kiến (Trung thành) Đã bị thanh trừng trước đó Cho thấy ngay cả người thân tín cũng không an toàn. Bức tranh toàn cảnh: Cuộc khủng hoảng này không chỉ là chống tham nhũng thông thường, mà là một cuộc "đảo chính nội bộ" hoặc phản công quyền lực. Khi những tướng lĩnh có uy tín nhất bị loại bỏ bằng bạo lực, sự sợ hãi sẽ dẫn đến sự "kháng cự thụ động" — quân đội vẫn tồn tại nhưng không còn muốn chiến đấu hoặc phục tùng mệnh lệnh từ trái tim.  

Dựa trên bài viết chi tiết từ tài khoản X của Jennifer Zeng (một nhà báo chuyên về Trung Quốc, đăng ngày 26/1/2026), tình hình đấu đá nội bộ Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) đang ở mức độ căng thẳng chưa từng thấy kể từ thời hậu Mao Trạch Đông. Bài viết tập trung vào vụ bắt giữ Tướng Trương Hựu Hiệp (Zhang Youxia), từng là cánh tay phải của Tập Cận Bình và Phó Chủ tịch Quân ủy Trung ương, với cáo buộc phản bội và rò rỉ bí mật hạt nhân. Đây không chỉ là một vụ thanh trừng cá nhân mà phản ánh cuộc chiến quyền lực giữa Tập và các "gia tộc đỏ" (red families) – những dòng họ hậu duệ của các lãnh tụ cách mạng, kiểm soát các lĩnh vực kinh tế, quân sự và chính trị. Dưới đây là phần phân tích, bao gồm ảnh hưởng đến chiến lược thống trị thế giới qua Vành đai Con đường (Belt and Road Initiative - BRI), kế hoạch xâm lược Đài Loan, bối cảnh kinh tế suy thoái, và tác động đến Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) sau Đại hội Đảng thứ 14. 1. Đấu Đá Nội Bộ ĐCSTQ: Từ Thanh Trừng Đến Chiến Tranh Phe Phái Vụ bắt giữ Trương Hựu Hiệp đánh dấu đỉnh điểm của cuộc thanh trừng quân đội lớn nhất dưới thời Tập, với hơn 100 tướng lĩnh bị loại bỏ từ năm 2023. Theo Zeng, Trương đại diện cho "phe đỏ" (hậu duệ Mao), kiểm soát quân sự, trong khi Tập thuộc "phe thường dân" (không phải dòng dõi cách mạng). Các gia tộc đỏ như gia đình Đặng Tiểu Bình (kiểm soát kinh tế), Giang Trạch Dân (phe Thượng Hải, ảnh hưởng tài chính) và các phe khác đang tranh giành quyền lực trước Đại hội Đảng 20 năm 2027. - Nguyên nhân chính: Tập lo ngại phản bội từ nội bộ, đặc biệt sau khi Trương trở nên quá mạnh mẽ và có thể liên minh với phe đối lập. Cáo buộc "rò rỉ bí mật hạt nhân" cho thấy Tập đang dùng lý do an ninh để loại bỏ đối thủ, tương tự cách ông thanh trừng phe Giang Trạch Dân trước đây. - Hậu quả: Không ai an toàn, ngay cả đồng minh thân cận. Điều này củng cố quyền lực cá nhân Tập nhưng làm suy yếu sự đoàn kết Đảng, tăng rủi ro bất ổn nội bộ trước Đại hội 2027. 2. Ảnh Hưởng Đến Chiến Lược Thống Trị Thế Giới Qua BRI BRI, sáng kiến dấu ấn của Tập từ 2013, nhằm mở rộng ảnh hưởng kinh tế và địa chính trị qua đầu tư hạ tầng toàn cầu. Năm 2025, BRI đạt kỷ lục 123 tỷ USD đầu tư, tập trung vào châu Phi, Trung Á và Trung Đông, nhưng đấu đá nội bộ và kinh tế suy thoái, và việc các quốc gia được hưởng đầu tư không trả nổi nợ, đã làm chậm lại ở nhiều khu vực. Nhất là sau khi mất trắng 50-60 tỷ USD cho vay tín dụng trước để mua dầu Venezuela. - Châu Hoa Kỳ Latinh: Chỉ nhận 1,14% đầu tư BRI năm 2025, giảm mạnh do tái cấu trúc kinh tế TQ và rủi ro nợ nần. Đấu đá nội bộ làm TQ thận trọng hơn, giảm cam kết lớn, dẫn đến cạnh tranh gay gắt hơn với Hoa Kỳ (ví dụ: dự án hạ tầng ở Brazil, Argentina). Kết quả: Ảnh hưởng TQ suy giảm, các nước Hoa Kỳ Latinh đa dạng hóa đối tác. - Trung Á: BRI vẫn mạnh, với các dự án đường sắt và năng lượng (ví dụ: đường sắt TQ-Kyrgyzstan-Uzbekistan), giúp TQ tiếp cận tài nguyên và giảm phụ thuộc Nga. Tuy nhiên, bất ổn nội bộ TQ có thể làm chậm dự án, tăng rủi ro an ninh (khủng bố, bất ổn địa phương). - Trung Đông (Iran và proxy): TQ tăng cường quan hệ với Iran qua vũ khí và đầu tư (BRICS), hỗ trợ proxy như Houthi, Hezbollah qua công nghệ tên lửa. Đấu đá nội bộ làm TQ tránh can thiệp sâu, tập trung thương mại (an toàn tàu TQ ở Biển Đỏ), nhưng kinh tế yếu làm giảm đầu tư lớn. Ảnh hưởng: TQ củng cố vị thế chống Hoa Kỳ, nhưng rủi ro xung đột proxy tăng. Tổng thể, đấu đá làm BRI chậm lại, giảm khả năng thống trị, khi TQ đối mặt phản ứng từ Hoa Kỳ và đồng minh (tariff, đối trọng như IMEC India-Miđle East–Europe Corridor)). 3. Ảnh Hưởng Đến Âm Mưu Xâm Lược Đài Loan Tập đặt mục tiêu "thống nhất" Đài Loan bằng vũ lực nếu cần, với PLA chuẩn bị khả năng đến 2027. Tuy nhiên, đấu đá nội bộ và kinh tế suy thoái làm giảm khả năng xâm lược năm 2026. - Diễn tập tăng cường: TQ học từ Hoa Kỳ ở Venezuela, tập trung bao vây và "chặt đầu" lãnh đạo Đài Loan (diễn tập Justice Mission 2025). Nhưng thanh trừng quân đội làm suy yếu lãnh đạo và lòng trung thành. Song song vào đó, kỹ thuật tác chiến và phẩm chất khí tài quân sự Trung Quốc vẫn còn thua Hoa Kỳ khá xa để có thể tiến hành như vụ bắt cóc ông Maduro vừa qua. - Rủi ro kinh tế: Xâm lược có thể tốn 10 nghìn tỷ USD, gây suy thoái toàn cầu, làm TQ mất thị trường xuất khẩu và đối mặt trừng phạt. Với kinh tế yếu, Tập có thể hoãn, tập trung "chiến tranh xám" thay vì xâm lược trực tiếp. 4. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội TQ Suy Thoái: Các Yếu Tố Nội Tại Và Ngoại Tại Kinh tế TQ tăng trưởng chậm (khoảng 5% năm 2025), với nhiều vấn đề nội tại làm suy yếu chiến lược toàn cầu. - Phụ thuộc xuất khẩu: 45% sản xuất xuất khẩu, gây dư thừa và xung đột thương mại. - Sao chép công nghệ thiếu chất lượng: Cấm xuất khẩu Hoa Kỳ thúc đẩy tự lực, nhưng sản phẩm kém cạnh tranh, dẫn đến dư thừa (EV, pin mặt trời). - Sản xuất thừa cho nhu cầu thổi phồng: Chính sách ưu tiên sản xuất dẫn đến bong bóng bất động sản, nợ cao, thất nghiệp trẻ (20%). - Vấn đề xã hội: Tham nhũng lan rộng, cửa quyền (phe phái), đàn áp chống đối làm giảm lòng tin xã hội và đầu tư nước ngoài. - Trừng phạt Hoa Kỳ: Thuế quan Trump (60% với TQ), kiểm soát xuất khẩu công nghệ, làm giảm xuất khẩu (giảm 27% sang Hoa Kỳ năm 2025). TQ chuyển hướng "tự lực" nhưng tăng rủi ro cô lập. 5. Ảnh Hưởng Đến Đảng Cộng Sản Việt Nam Sau Đại Hội Thứ 14 Đại hội 14 (tháng 1/2026) củng cố quyền lực Tô Lâm (Tổng Bí thư kiêm Chủ tịch nước), theo mô hình TQ với giám sát xã hội kiểu "tín dụng xã hội". Do việc đảng CSVN luôn đi theo mô hình quyền lực của Trung Quốc, đấu đá TQ sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến VN. - Học hỏi và cảnh giác: VN tăng đàn áp (theo kiểu TQ), nhưng kinh tế suy thoái tại TQ làm VN phải đa dạng hóa đối tác (Hoa Kỳ, Nhật), giảm phụ thuộc (thương mại với TQ chiếm 30%). Nhưng cần nâng cao yếu tố cạnh tranh công bằng qua việc tuân thủ các hiệp định thương mại, nhất là liên quan đến các quyền lao động, bảo vệ môi trường, nếu không sẽ không thu hút được thêm FDI về công nghệ cao. - Cơ hội và rủi ro: Bất ổn TQ có thể làm chậm dự án BRI, giúp VN thu hút đầu tư chuyển dịch từ TQ, nhưng cũng tăng rủi ro địa chính trị (Biển Đông). Đại hội 14 nhấn mạnh "đổi mới" kinh tế, nhưng với quyền lực tập trung (tinh gọn bộ máy hành chánh), rủi ro tham nhũng gia tăng.Hiện với mức GDP đầu người 4700 USD/năm, VN đang bước vào ngưỡng các quốc gia phát triển tầm trung, và có thể sẽ dậm chân tại chỗ, không lên cao được nữa, nếu không cải tổ mạnh mẽ hơn về chính trị, kinh tế, xã hội. Tóm lại, đấu đá nội bộ ĐCSTQ làm suy yếu Tập, giảm khả năng thực hiện tham vọng toàn cầu của TQ, tạo cơ hội tốt cho VN cân bằng nhưng đòi hỏi mở rộng thêm không gian kinh tế qua cạnh tranh công bằng và khéo léo ngoại giao (từ chối mọi hậu thuẫn ngoại giao, tài chánh, kỹ thuật cho trục độc tài Nga, Trung Quốc, Iran, Bắc Triều Tiên, đang trong tầm ngắm của Hoa Kỳ) để tránh trừng phạt./.