Việt Nam đang nói rất nhiều về công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuyển đổi số và tham vọng bước vào một kỷ nguyên phát triển mới. Những mục tiêu ấy có thể cần thiết. Nhưng có một câu hỏi căn bản hơn: muốn chạy thật nhanh, đôi chân đã đủ vững chưa?
Một quốc gia không thể trở thành cường quốc công nghệ nếu ngay cả nền tảng năng lượng và hạ tầng thiết yếu vẫn còn những điểm nghẽn.
Muốn xây dựng nhà máy bán dẫn, trung tâm dữ liệu, hệ thống AI hay các khu công nghệ cao, trước hết phải có điện ổn định, giao thông hiệu quả, cảng biển, logistics, viễn thông và mạng lưới hạ tầng đủ sức đáp ứng. Công nghệ càng cao thì yêu cầu về điện và hạ tầng càng lớn. Một trung tâm dữ liệu có thể cần hàng trăm megawatt điện. Một nhà máy hiện đại có thể hoạt động liên tục ngày đêm. Không có nguồn điện ổn định, mọi khẩu hiệu về công nghệ cao cuối cùng cũng chỉ nằm trên giấy.
Muốn biến mình thành người khổng lồ nhưng vẫn đứng trên đôi chân bằng đất sét thì đó không phải là chiến lược phát triển. Đó là một nghịch lý.
Theo chuyên gia Nguyễn Huy Vũ, hạ tầng của một quốc gia không chỉ có những thứ nhìn thấy được bằng mắt. Có thể gọi đó là hạ tầng cứng và hạ tầng mềm.
Hạ tầng cứng là điện, đường, cầu, cảng, sân bay, đường sắt, viễn thông, nước sạch và hệ thống logistics.
Hạ tầng mềm là con người: kỹ sư, nhà khoa học, chuyên gia công nghệ, nhà quản trị, doanh nhân và một đội ngũ công chức có năng lực, chuyên nghiệp, minh bạch và biết phục vụ xã hội.
Có điện nhưng thiếu kỹ sư thì nhà máy khó vận hành. Có đường sá nhưng thủ tục chậm chạp thì dòng vốn vẫn có thể quay đi. Có khu công nghệ cao nhưng thiếu nhân lực chất lượng cao thì những tòa nhà hiện đại cũng chỉ là những chiếc vỏ.
Vì vậy, phát triển không thể bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn nhất. Nó phải bắt đầu từ những nền móng căn bản nhất.
Điều đáng lo không phải Việt Nam đặt mục tiêu quá cao. Mục tiêu cao không có gì sai. Điều đáng lo là khoảng cách giữa tham vọng và năng lực thực tế.
Công nghệ cao không thể được xây dựng bằng nghị quyết. AI không chạy bằng khẩu hiệu. Chip bán dẫn không sản xuất bằng hội nghị. Và tăng trưởng bền vững không thể chỉ dựa vào những con số trên giấy.
Câu chuyện con ếch muốn phồng mình thành con bò vốn là một lời cảnh báo về tham vọng vượt quá năng lực. Nhưng bài học thật sự không phải là đừng có tham vọng, mà là: muốn lớn, trước hết phải xây cho mình một đôi chân đủ vững để đứng.
Nếu hạ tầng cứng còn yếu, hạ tầng mềm chưa mạnh, mà tham vọng đã đi quá xa, thì “kỷ nguyên vươn mình” rất dễ biến thành một cuộc chạy đua giữa khẩu hiệu và thực tế./.
Văn Nguyên
